زیست فناوری گیاهان دارویی

چکیده به‌منظور بررسی تنوع ژنتیکی 15 جمعیت گیاه دارویی زنیان از 15 آغازگر RAPD استفاده شد. آغازگرهای TIBMBC02، TIBMBA06 و TIBMBC06 با 4 الل کمترین تعداد و آغازگر TIBMBA09 با 11 الل بیشترین تعداد الل داشتند. بیشترین میزان شاخص چندشکلی با میزان 9/0 مربوط به آغازگر TIBMBA09 و کمترین میزان شاخص چندشکلی با میزان 4/0 مربوط به آغازگر TIBMBC15، بیشترین میزان شاخص مارکری با میزان 07/9 مربوط به آغازگر TIBMBA09 و کمترین میزان شاخص مارکری با میزان 63/1 مربوط به آغازگر TIBMBA06، بیشترین میزان تعداد الل مؤثره، شاخص تنوع شانن و شاخص تنوع نی به ترتیب 9/1، 673/0 و 48/0 متعلق به آغازگر TIBMBB12 و کمترین میزان تعداد الل مؤثره، شاخص تنوع شانن و شاخص تنوع نی به ترتیب 15/1، 258/0 و 134/0 متعلق به آغازگر TIBMBA09 بود. بر اساس ماتریس تشابه نی و لی و جاکارد کمترین میزان تشابه مربوط به ژنوتیپ­های زنیان اردبیل با زنیان بروجرد، قم و بشرویه مشاهده و همچنین تغییرات درون و بین جمعیت‌ها با استفاده از تجزیه واریانس مولکولی نشان داد که 85 درصد کل تغییرات ژنتیکی درون جمعیت‌ها وجود دارد. تجزیه خوشه‌ای جمعیت‌ها را در چهار گروه مختلف قرار داد که ارتباط متوسط بین فاصله ژنتیکی و فاصله جغرافیایی را در بین جمعیت‌ها نشان داد.

چکیده این بررسی با هدف مطالعه تاثیر سطوح آبیاری (آبیاری پس از 70، 110 و 150 میلی­متر تبخیر از تشتک)، سطوح کود فسفره (عدم کاربرد کود فسفره و کاربرد 25 و 50 درصد دز توصیه شده) و گونه­های مختلف قارچ­های میکوریزا (عدم کاربرد، کاربرد Glomus intradices، G. mossae، G. hoei و کاربرد توام هر سه گونه) بر تجمع ماده خشک و تولید اسانس گیاه دارویی سرخارگل در سال 1395، به­ صورت اسپلیت پلات و بر پایه طرح بلوک های تصادفی انجام پذیرفت. در اکثر صفات بررسی شده کاهش میزان آب از آبیاری پس از 70 به 110 میلی­متر، تاثیر معنی­ داری بر صفات بررسی شده نداشت. آبیاری پس از 150 میلی­متر تبخیر از تشتک علی­رغم اینکه در عملکرد بیولوژیک کاهش قابل ملاحظه ­ای را باعث گردید، ولی کاربرد تعدادی از تیمارهای کودی مانند مصرف 50 درصد فسفر به همراه کاربرد توام گونه­ های میکوریز و یا استفاده ازگونه G.hoei بدون مصرف کود فسفره، تماماً از تاثیر کاهشی کم آبی جلوگیری نمود. کاربرد تلفیقی کود فسفره و میکوریزا در سطح آبیاری پس از 70 میلی­متر تبخیر از تشتک، تاثیری بر صفات مورد بررسی نداشت، ولی در سطوح آبیاری پس از 110 و 150 میلی­متر تبخیر از تشتک اغلب تیمارهای کاربرد تلفیقی کود فسفره و میکوریزا افزایش معنی­ داری را باعث شد. کاربرد گونه­ های میکوریز به ­ویژه گونه G. hoeiاثر مطلوبی بر صفات مورد بررسی داشت. در این بررسی بیشترین و کمترین عملکرد اسانس به­ترتیب با 4/27 گرم در تیمار G. intradices در سطح آبیاری پس از 150 میلی­متر تبخیر از تشتک به دست آمد. با توجه به اهمیت اقتصادی عملکرد اسانس سرخارگل، با وجود اینکه تجمع ماده خشک گیاه به طور منفی تحت تاثیر کم آبی قرار گرفت کاشت این گیاه حتی در شرایط کم آبی شدید همراه با کاربرد میکوریزا، بدون کاهش عملکرد اسانس ممکن به نظر می رسد.

چکیده مرزه سهندی یکی از گیاهان خانواده نعناعیان و بومی ایران است که در شمال غرب و غرب کشور پراکندگی دارد.به عنوان ادویه و طعم دهنده مواد غذایی در صنایع کنسرو و نوشابه و فرآوری گوشت استفاده می شوداین گیاه اثرات دارویی داشته،آرام بخش و خواب آور می­باشد، به منظور بررسی ترکیبات اسانس در رویشگاه ارتفاعات  کوه بلقیس واقع در جنوب غرب استان زنجان  پس از انتخاب نمونۀ مناسب گیاهی  کل پیکرۀ رویشی گیاه در مرحلۀ تمام گل گیاه  برداشت و پس از خشک شدن در شرایط سایه اتاق به شکل مخلوط همگن پودر شده و اسانس آن به روش تقطیر با آب استخراج گردید. سپس اجزاء تشکیل دهنده اسانس با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی متصل به طیف نگار جرمی(GC-MS) مورد شناسایی و اندازه­گیری مقدار اجزاء قرار گرفت. نتایج حاصل بیان داشت که اسانس حاصل از پیکرۀ رویشی خشک گیاه دارای رنگ سفید مایل به زرد با بازده 4/3 درصد بود، نتایج نشان داد که اسانس این گیاه در دامنه کوه بلقیس در ارتفاع مورد نظر از 46 ترکیب تشکیل شده است که 22 ترکیب نماینده 61/89 درصد کل اسانس بودند. مهمترین ترکیبات اصلی شناسایی شده و غالب در اسانس عبارتند از:  دی لیمونین(6.54%)، 1و8-سینئول (اکالیپتول) (67/16%)،ال-منتون(12/9)،4-کارن(78/5)، آلفاتریپنول(28/5)،پولگون(94/7) ،کارواکرول(02/6) بودند.یافته­های این پژوهش در خصوص گیاه مرزه سهندی برای اولین بار در زنجان نشان داد که ترکیب شیمیایی این گیاه بسیار پر تعداد و متنوع در شرایط اقلیمی مورد بررسی می باشد.

چکیده با توجه به ارزشمندی گیاه بادرشبویه (Dracocephalum moldavica L.) از خانواده نعناعیان در صنایع مختلف غذایی و دارویی، پژوهش حاضر به‌صورت طرح کرت‌های دوبار خرد شده در قالب بلوک‌های کامل تصادفی با 3 تکرار بصورت گلدانی تحت شرایط مزرعه طی سال‌های 1402-1403 انجام شد. در این تحقیق سطوح تنش خشکی (D) ]میزان تبخیر از تشت تبخیر کلاس A در سه سطح ظرفیت مزرعه (D1)، 50 درصد (D2) و 75 درصد تخلیه رطوبتی (D3)[ به عنوان کرت‌های اصلی، سطوح پلیمر سوپر جاذب (S) ]استفاده (S1) و عدم استفاده (S2)[ در کرت‌های فرعی و 15 ترکیب محلول‌پاشی (F) ] در کرت‌های فرعی فرعی قرار گرفتند. نتایج به‌دست آمده نشان‌دهنده اثرگذاری معنی‌دار تیمارهای مورد استفاده بر صفات مورد ارزیابی بود. بیشترین مقادیر وزن خشک اندام هوایی (43/54 گرم در گیاه)، کل فنل (22/1 میلی‌گرم در کیلوگرم وزن تر)، کل کلروفیل (55/2 میلی‌گرم در گرم وزن تر)، عنصر روی در ساختار هوایی (12/68 میکروگرم در گرم ماده خشک)، آهن ساختار هوایی (67/75 میکروگرم در گرم ماده خشک) و اسانس (12/1%)، بواسطه استفاده از تیمارهای کود گرومور بویژه گرومور 1 (20-20-20) در ترکیب با کودهای روی و آهن در شرایط رطوبتی 25 درصد تبخیر از تشت تبخیر بدست آمد. با توجه به نتایج حاصل از تحقیق، کاربرد کود کامل گرومور1+آهن+روی، به عنوان مؤثرترین تیمار برای افزایش صفات مورفوفیزیولوژیکی و کمیت کیفیت اسانس گیاه بادرشبویه، تحت شرایط اقلیمی مشابه می‌تواند توصیه شود.

چکیده کدو گیاهی از خانوادهCucurbitaceae  با دانه‌های روغنی می‌باشد. این جنس دارای 10 گونه گیاهی است که 5 گونه دارای اهمیت زراعی هسـتـنـد. سـه گـونـه C. Pepo، C. Moschataو  C. Maximaاز اهمیت بیشتری برخوردارند .هدف از این پژوهش بررسی تنوع ژنتیکی در 30 ژنوتیپ از 3 جمعیت کدو حلوایی براساس نشانگر های ISSRمی‌باشد. برای این منظور 4 آغازگر که دارای توالی‌های ساده تکراری(ریزماهواره) بودند، بکار گرفته شد، در این بررسی 72 مکان ژنی امتیاز بندی شدند که از این تعداد 72 مکان چند شکلی نشان دادند که درصد پلی موفیسم آن 100 درصد برآورد گردید. برای ارزیابی شباهت ژنتیکی میان توده‌ها از تحلیل خوشه‌ای با استفاده از تشابه جاکارد با روش UPGMA استفاده گردید. میانگین فاصله ژنتیکی ژنوتیپ‌ها (توسط ضریب تشابه جاکارد)0.77 و میانگین محتوای اطلاعات چند شکل (PIC) 0.47 بود. که آغازگر ISSR11 بالاترین مقدار PIC (0.50) را دارا بود. بررسی دندروگرام حاصل از تجزیه خوشه‌ای تنوع بالایی را در بین ژنوتیپ‌ها مورد مطالعه نشان داد. بیشترین فاصله ژنتیکی بین ژنوتیپ‌ها R30، R11 و R14 و کمترین فاصله ژنتیکی بین R24 و R27 بود. نتایج این پژوهش نشان داد که نشانگر ISSR بطور موثری می‌توانند برای مطالعه تنوع ژنتیکی کدو حلوایی استفاده شود و از میان آغازگرهای استفاده شده، آغازگر ISSR11 ((GA)₈ G) مناسب‌ترین آغازگر برای مطالعات بعدی تشخیص داده شد.

چکیده در این آزمایش اثرات دو هورمون اکسین و سیتوکینین بر روند کالوس زایی و باززایی گیاه دارویی سنب لالطیب بررسی شد. بذرهای دو ژنوتیپ سنب لالطیب در آزمایشی به صورت فاکتوریل با سه فاکتور ژنوتیپ، ریزنمونه و محیط کشت در قالب طرح کاملاً تصادفی ارزیابی شدند. در آزمایش کالو سزایی، بیشترین حجم کالوس در سطح 2-4-D ، به میزان 2 میلی گرم در لیتر برای ژنوتیپ اصفهان و مدت زمان مورد نیاز کمتر جهت کالوس دهی برای ریزنمونه های ریشه ای و مریستمی و ژنوتیپ همدان به دست آمد. با بررسی میانگین سلول های شمارش شده در هر میلی لیتر از محیط، در کشت سوسپانسیون سلولی، ریزنمونه مریستمی و ژنوتیپ اصفهان میانگین بالاتری نشان داده و هورمون های NAA و 2-4-D سهم اساسی را در این بین داشته که اثر هورمون 2-4-D بیشتر بود. با توجه به تعداد کالوس های باز زا شده در هر پتری دیش، مشخص شد که کالوس حاصل از ریزنمونه مریستمی و ژنوتیپ اصفهان باززایی بیشتری نشان دادند. نتایج پژوهش نشان داد که در کشت بافت سنبل الطیب، بهترین کالوس دهی در ریزنمونه ی ریشه ای با حضور 2-4-D ، به میزان 2 میلی گرم در لیتر ، بیشترین باززایی جهت ساق هدهی از ترکیب هورمونی NAA به مقدار نی ممیلی گرم در لیتر، BAP به مقدار 2 میلی گرم در لیتر و نیز ریشه دهی مناسب در واکشت های متوالی در محیط پایه ی MS فاقد تنظیم کننده ی رشدی و همچنین میانگین بالای تعداد سلول های شمارش شده مربوط به سلو لهای ریزنمونه های مریستمی، با حضور هورمون 2-4-D به مقدار 2 میلی گرم در لیتر بوده است.

چکیده The Spring season in Iran, especially the months of April and May, is a thriving season for the wild harvesting and sale of fresh medicinal plants and mushrooms that are seen in the form of local markets and seasonal stores during the rainy season. Based on habitats of Iranian truffles, they can be classified in two groups including Desert truffles and Forest truffles. Based on our knowledge desert truffles are distributed in Northwest, West, East and Southern of Iran, specially in uncultivated area with special soil physicochemical properties.  Our documented information shows the growth of desert truffles in more than 14 provinces of the country including Zanjan, Qazvin, areas of  Tehran, Mazandaran and Golestan rangelands, East Azarbaijan; West Azarbailan. Hamedan, Kordestan, Fars, Bandar abbas, Kerman and Sistan and Bluchestan. Based on macroscopic, microscopic and molecular analysis, Terfezia sp. and Pico sp. are two common genus of desert truffles. Tuber aestivum and Tuber uncinatum are two scientifically introduced genus for Iranin mycobiota.  

چکیده به منظور تعیین بهترین محیط کشت و ترکیب هورمونی جهت شاخه زایی و ریشه زایی ریزنمونه های گل محمدی آزمایشی به صورت فاکتوریل و در قالب طرح کاملاً تصادفی با 5 تکرار در آزمایشگاه کشت بافت گیاهی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بجنورد در سال 1395 انجام شد. در مرحله اول آزمایش باززایی شاخساره ها در پاسخ به ترکیب محیط کشت و ترکیب هورمونی آنها مورد بررسی قرار گرفت. فاکتور های مورد بررسی شامل: سطوح مختلف تنظیم کننده های رشد BAP در 5 سطح (0، 0.5، 1، 1.5 و 2 میلی گرم درلیتر) و NAA درسه سطح (0، 0.1 و 0.5 میلی گرم درلیتر) و محیط کشت (MS و WPM) بود، به همین منظور از قطعات تک گره ساقه گیاهان پرورش یافته در گلخانه به منظور تهیه ریزنمونه استفاده شد. نتایج نشان داد که تفاوت معنی داری بین محیط های کشت مورد استفاده و غلظت های مختلف تنظیم کننده رشد در رابطه با ویژگی های باززایی شاخساره وجود داشت. بیشترین طول شاخساره در محیط کشت  WPM مشاهده و درصد باززایی و تعداد شاخساره در هردو محیط یکسان بود. اثر متقابل دو تنظیم کننده رشد نشان داد تیمار 2 میلی گرم  BAP  و بدون NAA دارای بیشترین طول شاخساره بود. بهترین تیمار جهت طول شاخساره محیط کشت WPM به همراه غلظت هورمونی 5/1 میلی گرم در لیتر BAP با 0.5 میلی گرم در لیتر NAA بود و با تیمار محیط کشت WPM به همراه غلظت هورمونی 2 میلی گرم در لیتر BAP با 0.1 میلی گرم در لیتر NAA تفاوت معنی داری نداشت. بیشترین تعداد شاخساره درمحیط کشت WPM به همراه تیمار هورمونی 2 میلی گرم در لیتر BAP و 0.1 میلی گرم در لیتر NAA  بود که با تیمار محیط کشت MS با 2 میلی گرم , BAPبدون مصرف NAA در یک سطح اماری بود. کاربرد تنظیم کننده رشد NAA در محیط کشت باعث کاهش درصد باززایی شاخساره شد. بیشترین درصد باززایی شاخساره در غلظت 2 میلی گرم درلیتر BAP بدون هورمون NAA در محیط WPM و محیط MS با 1 میلی گرم BAP  و بدون NAA مشاهده شد.  در مرحله دوم آزمایش واکنش محیط های کشت به غلظت های مختلف تنظیم کننده IBA  (یک، دو و سه میلی لیتر) منظور ریشه زایی شاخساره ها مورد ارزیابی قرار گرفت و نتایج نشان داد که محیط MS حاوی 1 میلی گرم IBA. دارای بیشترین شاخص های ریشه زایی بود.

چکیده زوفای معمولی (Hyssopus officinalis) و گونه­ی دیگر زوفای محلی (Hyssopus angustifilius) گیاهی دارویی علفی، چندساله، متعلق به تیره نعناعیان است. هدف از این آزمایش دستیابی به بهترین محیط کشت و ترکیب هورمونی برای تولید کالوس است که بتوان در پژوهش ها و مراحل بعد به باززایی گیاه و تولید متابولیت های ثانویه به خصوص در گونه محلی که رو به انقراض است دست یافت. بدین منظور ابتدا بذور ضدعفونی و در محیط MS کشت گردید و بعد از دو هفته نمونه های ساقه جدا و به محیط کشت MS و B5 با غلظت های هورمونی (شاهد، 0.5 mg 2,4-D ، 1 mg 2,4-D، 0.2 mg NAA +0.5 mg 2,4-D ، 0.2 mg NAA+1 mg 2,4-D)  کشت گردیدند و در شرایط کنترل شده اتاقک کشت نگهداری شدند و بعد یادداشت برداری صفات زمان شروع کالوس، درصد نمونه های کالوس ده،  وزن تر، وزن خشک و رنگ کالوس انجام گردید. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر متقابل بین گونه، محیط کشت و تیمار هورمونی در سطح یک درصد معنی دار شد و نتایج مقایسه میانگین داده ها نشان داد که بیشترین میزان تولید کالوس در هر دو گونه محلی و معمولی در تیمار (0.5 mg 2,4-D + 0.2 mg NAA)در محیط کشت  Ms می باشد. بنابراین با توجه به این پژوهش، تیمار ذکر شده برای کالوس دهی این گیاه پیشنهاد می­گردد. با توجه به اهمیت این دو گونه دارویی زوفا به ویژه گونه محلی و خطر انقراض آن، نتایج این آزمایش می تواند برای حفاظت این گونه مورد استفاده قرار گیرد.

چکیده استفاده از گیاهان آبزی و جلبک‌ها به واسطه داشتن ترکیب‌های مختلف در پیشگیری و درمان بیماری‌ها از سالها پیش رایج بوده است. جلبک قرمز Gracilaria salicornia با داشتن ترکیبهایی با ساختار شیمیایی خاص میتواند اکسیژن تکی را دفع و جاذب رادیکالها باشند. هدف از این مطالعه بررسی اثر کشندگی عصاره و فراکشن‌های این جلبک بر رده سلولی سرطان پستان(MCF7) و نرمال فیبروبلاست ریه جنین (MRC5)  با استفاده از روش MTT و بررسی ترکیبات موجود در آن توسط GC-Mass میباشد. جلبک از سواحل چابهار برداشت و جهت تهیه عصاره هیدروالکلی به روش سوکسله و سه فرکشن هگزان، کلروفرم  و اتیل استات آماده شد. 5 غلظت از عصاره بر سلولها طی 48 ساعت اثر داده و نتایج بررسی گردید. عصاره هیدروالکلی جهت سنجش ترکیبات ضد سرطانی و آنتی اکسیدانی موجود در آن توسط GC-Mass ارزیابی شد. برای تعیین IC₅₀ از نرم افزار Prism استفاده و آنالیز واریانس داده‌ها با استفاده از روش ANOVA و به دنبال آن تست Tukey برای مقایسه‌ی داده‌ها انجام شد. غلظتهای مختلف عصاره اتانولی و فراکشن‌ها به شکل چشمگیری رشد سلولهای MCF7 و MRC5 را در مقایسه با گروه کنترل پس از 48 ساعت کاهش داد((P50 عصاره تام و فرکشن‌های اتیل استاتی، کلروفرمی و هگزانی برای MCF7 به ترتیب 528، 192، 107 و 272 و برای MRC5 به ترتیب 879، 205، 185و 366 میکروگرم در میلی لیتر بدست آمد. این جلبک می تواند به عنوان یک عامل شیمیایی و جلوگیرنده قوی رشد سلولهای سرطانی مطرح و مورد استفاده قرار گیرد.

چکیده سویا گیاهی صنعتی و دارویی است که از دانه‌‌ی آن روغن خوراکی و از کنجاله‌ی آن غذای دام و طیور تهیه می‌شود.  از خواص دارویی سویا می توان به اثرات ضد سرطانی آن اشاره کرد. در این تحقیق علاوه بر آنالیز عصاره‌ی متانولی دانه‌های سویا بوسیله‌ی دستگاه GC/MS، اثرات ضد باکتریایی و ضد قارچی آن نیز مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از GC/MS، تعداد 47 ترکیب را با اولویت حجمی؛ (Z,Z)-9-12- اکتادکادیانوییک اسید(44/89 درصد)، 9- اکتادکانوییک اسید متیل استر (13/58 درصد)، هگزادکانوییک اسید متیل استر (11/34 درصد)، متیل لینولنات (6/81 درصد)، اکتادکانوییک اسید متیل استر (3/69 درصد) وn– هگزادکانوییک اسید (2/61 درصد) نشان داد. عصاره‌ی متانولی این گیاه با غلظت 0/5 گرم برمیلی‌لیتر دیمتیل سولفوکسید اثرات بازدارندگی بسیار خوبی برعلیه باکتری‌های گرم مثبت استافیلوکوکوس ائورئوس، باسیلوس سوبتیلیس، رتای باکتر توکسیکوس و باکتری گرم منفی سودوموناس سیرینجای نشان داد. علاوه بر این در مهار قارچ پریکولاریا اریزا، عامل بیماری بلاست برنج نیز تاثیر خوبی داشت. 

چکیده چکیده:
به منظور بررسی زیست ­مانی کالوس های زرشک بی­دانه، آزمایشی در مهرماه 1396 در دانشکده کشاورزی بیرجند انجام شد. کالوس ها به مدت هشت هفته بر روی محیط کشت MS/2 حاوی ترکیبات هورمونی (TDZ - BAP) و متیل جاسمونات،  نانوذرات اکسید آهن و روی در غلظت­های مختلف قرار گرفتند. آزمایش در قالب طرح کاملا تصادفی با 14 تیمار در سه تکرار اجرا و صفات مورد بررسی شامل وزن ­تر، وزن­ خشک، درصد زیست­مانی، سطح کالوس، درصد رطوبت جرمی و od بودند. نتایج نشان داد، تیمار (TDZ  و نانو اکسید روی PPM 100) دارای بیشترین وزن­تر بود. نتایج مقایسات متعامد تیمار­های حاوی BAP و TDZ نشان داد، بیشترین درصد زیست­ مانی در تیمار ( BAP و نانو اکسید روی PPM 75) مشاهده شد. مقایسات متعامد بین تیمار­های حاوی نانو ذرات اکسید (آهن ، روی) و تیمار­های حاوی متیل جاسمونات نشان­ دهنده­ برتری تیمارهای نانو اکسید روی (100 PPM) نسبت به سایر تیمار­ها بود. نتایج نشان دهنده اثر مثبت  نانو ذرات اکسید روی بر اقزایش زیست مانی کالوس ­های زرشک بی­دانه بود.

چکیده زعفران (Crocus sativus L.) یکی از قدیمی ترین گیاهان دارویی و چاشنی در جهان است. لذا به منظور بررسی اثر سن مزرعه بر برخی صفات فیزیولوژیکی و متابولیت‌های ثانویه زعفران، پژوهشی به صورت طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در مزرعه پژوهشی گیاهان دارویی دانشگاه زنجان اجرا گردید. در این پژوهش، سه مزرعه زعفران با سنین زیستی یک ‌‌ساله، دو ساله و پنج ‌ساله به عنوان تیمارهای آزمایش در نظر گرفته شدند. سپس از هر مزرعه، سه کرت به صورت تصادفی انتخاب و صفات مورد نظر اندازه‌گیری شدند. نتایج نشان داد، با افزایش سن مزرعه، وزن تر بوته و وزن خشک کلاله افزایش یافت و در مزرعه با سن پنج ‌سال بیشترین مقادیر از نظر صفات فوق مشاهده گردید در حالیکه میزان پروتئین های محلول، قندهای محلول و رنگیزه های فتوسنتزی کلروفیلی و کاروتنوئیدی در سال اول بیشترین مقدار و در سال پنجم کمترین مقدار را نشان دادند. تعداد ترکیبات ثانویه شناسایی شده با افزایش سن گیاه کاهش نشان داد بطوریکه در زعفران های یک ساله 26 ترکیب و پنج ساله 15 ترکیب شناسایی گردید. در گیاهان یکساله، پروپانوئیک اسید به میزان 05/18 درصد، در گیاهان دو ساله، کامفور سولفونیل‌کلراید (C10H15ClO3S) به میزان 9/37 و در گیاهان مزارع پنج ساله، سیکلو هگزا دی ان کربوکسی آلدهاید با 31/19 درصد عمده ترین ترکیبات تشکیل دهنده عصاره بودند. به طور کلی سن گیاه عامل مهمی در تعداد ترکیبات و نوع و درصد ترکیبات ثانویه موجود در گیاهان زعفران بوده و در موقع برداشت زعفران باید به این موضوع نیز توجه کرد.

چکیده ارزیابی تنوع ژنتیکی در جمعیت، پیش نیاز شروع و توسعه پروژه های اصلاح نباتات است. جنس L. Hedera در مناطق جنگلی و ساحلی در عرض های جغرافیایی معتدل در سراسر اروپا، شمال آفریقا و آسیا را دربرمی گیرد. از این رو 35 ژنوتیپ Hedera از پنج استان ایران جمع آوری و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. هدف ما از این مطالعه : 1) ارزیابی تنوع ژنتیکی در میان برخی از ارقام Hedera ایرانی 2) آیا بین فاصله ژنتیکی و جغرافیایی جمعیت ها همبستگی وجود دارد؟ 3) ساختار ژنتیکی جمعیت ها و گونه ها. بررسی های ما تفاوت معنی داری در خصوصیات صفات مورفولوژیکی کمی در بین گونه های گیاهی نشان داد .گونه Hedera colchica هتروزیگوسیتی مورد انتظار (UHe) را در محدوده 0.19 نشان داد. گونه Hedera helix دارای اندکس شانون بالا (0.39) در حالیکه ارقام Hedera colchica با 23/0 کمترین مقدار را نشان دادند . جریان ژن (Nm) نسبتا کم در بین ارقام Hedera مشاهده شد (0.29) . آزمون منتل همبستگی معنی داری (r = 0.86, p=0.0001) را بین فواصل ژنتیکی و جغرافیایی نشان داد. بررسی های ما تنوع ژنتیکی بالایی را گزارش میدهد، که به وضوح نشان می‌دهد در میان برخی از ارقام Hedera ایرانی می‌توانند با محیط‌های متغیر سازگار شوند، زیرا تنوع ژنتیکی بالا با سازگاری گونه‌ها مرتبط است. نتایج حاضر کاربرد نشانگرهای RAPD و روش‌های مورفومتری را برای بررسی تنوع ژنتیکی در ارقام Hedera ا نشان می‌دهد .

چکیده خاصیت آنتی اکسیدانی بالا و مواد معدنی نظیر کلسیم، آهن، روی و ویتامین‌هایی نظیر A و C باعث ارزش بالای گیاه دارویی ریحان شده است. اما تکثیر جنسی ریحان با بذر، تنوع و غیر یکنواختی زیادی را بوجود آورده است. به همین دلیل باززایی مستقیم ریحان از طریق کشت بافت، تولید گیاهانی با یکنواختی بالا را به همراه دارد. در این آزمایش ریزنمونه‌های گره از دو واریته ریحان بنفش و سبز در محیط موراشینگ اسکوک (MS) همراه با هورمون BAP در سه سطح 0، 5/1 و 5/2 میلی گرم بر لیتر قرار گرفتند. صفات مورد بررسی شامل تعداد باززایی، تعداد ریشه، تعداد برگ، طول ریشه، وزن تر شاخساره، وزن خشک شاخساره، طول برگ و طول ساقه بود. اثر تیمار هورمونی در تمامی صفات در سطح 1 درصد و اثر نوع واریته در صفات تعداد باززایی، وزن تر و وزن خشک شاخساره در سطح 1 درصد و در سایر صفات در سطح 5 درصد معنی‌دار شد. با توجه به نتایج بدست آمده ریحان بنفش واریته مناسبی برای این هدف بوده و هم چنین هورمون BAP در سطح 5/1 میلی گرم بر لیتر بر تمامی صفات بهترین تاثیر را داشت. استفاده از غلظت بالاتر میزان باززایی و صفات مربوط به آن را کاهش داد.

چکیده Opium poppy (Papaver somniferum) is one of the most important medicinal plants which can be cultured for use of the alkaloid morphine too. Plant poppy have been also associated with the most pests and diseases all over the world. One of the major disease is related to Fusarium oxyspoprumt which can also control plant cultivation in biggest producer of opium. However¸ the objectives of this study were to evaluate the effect of Fusarium oxysporum isolates against opium poppy and verify their potential as biocontrol agent. For this, a 2-year experiment was carried out under glasshouse (2 trials) and field conditions (2 trials). From infected poppy plants, a total of 16 pathogenic fungal strains were identified as F. oxysporum and used for the experiments. The isolates Ghr18, Ghr5-2, Mr28 and Ghr5-4 caused the highest wilting symptoms on sample plants (P< 0.001). In addition, no significant differences were observed between field and glasshouse conditions (P > 0.5). Moreover, the results showed a clear host specificity of the selected pathogenic isolates. These results suggest that Fusarium isolates have the potential to be used as biological control agents against poppy plants where legal policy surrounding the growing of this plant.

چکیده استفاده از گیاهان به عنوان دارو پیشینه­ بسیار قدیمی دارد و در تمام تمدن­ های گذشته از آن­ها به عنوان داروهای گیاهی استفاده می­ کردند. بارهنگ یکی از جنس ­های خانواده پلانتاجیناسه و گیاهی دارویی است. بارهنگ کبیر (Plantago major) یکی از با ارزش­ترین گونه­ های این جنس است و متابولیت­های ثانویه باارزشی دارد. ریزنمونه ­های برگ، ساقه و ریشه این گیاه در شرایط درون شیشه ­ای بر روی محیط (MS) با ترکیب غلظت­های مختلفی از تنظیم کننده ­های رشدی TDZ  و  IBA کشت گردیدند. بعد از چهار هفته، درصد کالوس زایی و باززایی ریزنمونه­ ها محاسبه شدند. بیشترین درصد کالوس ­زایی (100%) در سطح 2:1 میلی­گرم بر لیتر TDZ: IBA در هر سه ریزنمونه و بیشترین باززایی(100%)  در برگ­ها و در ترکیبات هورمونی 1.5:0 میلی­گرم بر لیتر TDZ: IBA ، 1 :1.5 میلی­گرم بر لیتر  TDZ: IBA بترتیب با درصد باززایی مستقیم (30% و 69.05 %) و 2 :5/1 میلی­گرم بر لیتر TDZ: IBA ، 2:1 میلی­گرم برلیتر TDZ: IBA  با درصد باززایی غیر مستقیم ) 33/83% و 100%) نشان داده شد. غلظت 2:1 میلی­گرم بر لیتر TDZ: IBA توانست بیشترین درصد باززایی و کالوس را در هر سه ریزنمونه نشان دهد و بالاترین فراوانی در تعداد شاخه در محیط حاوی 1:2 میلی­گرم بر لیتر TDZ: IBA (برگ 67/41) و 2:2 میلی­گرم بر لیتر  TDZ: IBA (ساقه 21) و (ریشه 9 ) مشاهده گردید. گیاهچه ­های باززا شده برای ریشه زایی به محیط 0.5 میلی گرم بر لیتر  IBA انتقال یافتند و گیاهچه­ های ریشه دارشده به گلدان­های حاوی پیت ماس و پرلیت (80:20%) منتقل شدند و در فواصل منظم با محلول هوگلند و آب مقطر آبیاری گردیدند.  نتایج ما نشان داد که باززایی­ ها از نوع شاخه های جانبی (Adventitious shoot) هستند و گیاه بارهنگ کبیر پتانسیل بالایی برای باززایی دارد و ریزنمونه برگ این گیاه در مقایسه با ریزنمونه های دیگر باززایی بهتری را نشان دادند.

چکیده گونه ی Lunularia cruciata  یک نوع جگرواش است که به تیره ی Lunulariaceae تعلق دارد. این گیاه دارای تال های کوچکی است که بر روی زمین های مرطوب می روید. گیاهان این تیره با کمک جام جوانه هلالی شکل خود به آسانی قابل شناسایی اند. تال های بالغ گیاه در سه ارتفاع متفاوت و در دو زمان تولیدمثل جنسی و غیرجنسی در شهر رامسر جمع آوری شد. پس از خشک کردن نمونه ها با کمک اتانول خالص در دستگاه  سوکسله عصاره گیاه استخراج  شد و آنالیز متابولیت های آن با کمک تکنیک کروماتوگرافی گازی(GC) و شناسایی ترکیبات با استفاده از طیف سنج جرمی(MS) انجام شد. بررسی ها نشان داد که مهم ترین ترکیبات موجود در گیاه ترپنوئیدها، اسیدهای چرب اشباع و غیراشباع می باشند. از میان ترکیبات موجود در عصاره ها پالمیتیک اسید، تترادکانوئیک اسید، تترادکان، فیتول، نئوفیتادین و ژیبرلیک اسید مورد بررسی آماری قرار گرفت. نتایج نشان داد که تغییر ارتفاع بر تمام ترکیبات به جز پالمیتیک اسید در سطح احتمال 1% تاثیر معنی داری داشته است و مقدار این ترکیبات به جز فیتول اختلاف معنی داری را در سطح احتمال 1% در دو زمان تولیدمثل جنسی و غیرجنسی نشان داد.

چکیده استویا (Stevia rebaudiana Bertoni) گیاهی چندساله است که به دلیل وجود شیرین کننده‌های طبیعی دی‌ترپن‌ها که حدود 20-4 درصد ماده خشک برگ‌های این گیاه را تشکیل می‌دهد، شهرت و اهمیت زیادی پیدا کرده است. از آنجا که تولید استویا ازطریق بذر، نشاکاری، قلمه،کشت بافت انجام می‌شود، بنابراین در پژوهش حاضر به طور خاص به مقایسه ترکیبات این گیاه در شرایط مختلف رشدی شامل شرایط طبیعی و کشت بافت با استفاده از عصاره و اسانس گیاه پرداخته شد. نتایج نشان داد که از بین 55 ترکیب شناسایی شده در عصاره حاصل از کشت بافت، علاوه بر 16 ترکیب مشترک، 39 ترکیب آن صرفا در شرایط کشت بافت مشاهده شد که در عصاره حاصل از گیاه رشد یافته در شرایط طبیعی وجود نداشت. همچنین از بین 70 ترکیب شناسایی شده در عصاره گیاه حاصل از کشت طبیعی، تعداد 54 ترکیب شیمیایی از آن در شرایط کشت بافت مشاهده نشد و مختص عصاره حاصل از گیاه رشد یافته در شرایط طبیعی بود. نتایج آزمایش ترکیبات شیمیایی اسانس نشان داد که تعداد هشت ترکیب مشترک در بین نمونه‌های استویای کشت بافتی و طبیعی وجود داشت. بنابراین از بین 41 ترکیب شیمیایی شناسایی شده در اسانس استویای حاصل از کشت بافت، تعداد 33 ترکیب آن فقط در شرایط کشت بافت مشاهده شد و در اسانس حاصل از گیاه رشد یافته در شرایط طبیعی وجود نداشت. همچنین از بین 164 ترکیب شناسایی شده در اسانس گیاه استویای رشد یافته در محیط کشت طبیعی، تعداد 156 ترکیب شیمیایی از آن در شرایط کشت بافت مشاهده نشد و مختص عصاره حاصل از گیاه رشد یافته در شرایط طبیعی بود. نتایج این تحقیق می تواند در برنامه ریزی تولید متابولیت های ثانویه در شرایط مختلف رشد بکار رود.

چکیده استویا با نام علمی Stevia rebaudiana Bertoni دارای منبع گلیکوزیدهای دی‌ترپن از جمله استویوزید و گلیکوزید بوده که حدود 100 تا 300 برابر شیرین‌تر از شکر می‌باشد. به علت درصد جوانه‌زنی پایین بذور استویا، می‌توان از تکنیک کشت بافت، برای تکثیر این گیاه با ارزش کمک گرفت. پژوهش حاضر با هدف مطالعه تاثیر تنظیم کننده‌های رشد گیاهی اکسین و سیتوکینین بر کالوس‌زایی و باززایی گیاه استویا به صورت آزمایش فاکتوریل بر پایه طرح کاملا تصادفی در سال 94-1393 به اجرا در آمد. تیمارهای آزمایش القای کالوس شامل سه اکسین 2,4-D، IBA و NAA به همراه سیتوکینین BAP بود. تیمارهای آزمایش باززایی مبتنی بر کالوس شامل سه سیتوکینین BAP، Kin و TDZ به همراه اکسین NAA بود. نتایج نشان داد که ترکیب، نسبت و غلظت تنظیم کننده‌های رشد روی صفات مختلف در کالوس‌زایی و باززایی گیاه استویا  موثر است. همچنین نتایج این تحقیق نشان داد که صفات مختلف کالوس‌زایی و باززایی مانند درصد القای کالوس، وزن تر کالوس، قطر کالوس، درصد باززایی و تعداد نوساقه تولید شده در هر ریزنمونه، می‌توانند متاثر از تنظیم کننده‌های رشد گیاهی باشند.

چکیده تحقیق حاضر با هدف ارزیابی میزان نشت یونی، غلظت پرولین، غلظت مالون دی ­آلدئید و فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدان در اندام هوایی و ریشه گیاه دارویی گشنیز در واکنش به تلقیح میکوریزایی تحت تنش شوری در گلخانه دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران انجام شد. آزمایش بصورت فاکتوریل و در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در سه تکرار اجرا گردید. تیمارهای آزمایشی عبارت از سه سطح تنش شوری شامل شاهد (بدون تنش)، 60 و 120 میلی­مولار نمک کلرید سدیم و دو سطح تلقیح میکوریزایی (تلقیح و عدم تلقیح قارچ میکوریزایی Glomus mosseae) بودند. صفات مورد ارزیابی شامل میزان نشت یونی، غلظت مالون دی­ آلدئید، غلظت پرولین و فعالیت آنزیم‌های آنتی ­اکسیدان سوپراکسید دیسمیوتاز، کاتالاز و گایاکول پراکسیداز بود. نتایج به دست آمده اثرات افزاینده تنش شوری بر صفات فیزیولوژیکی مورد ارزیابی را نشان داد. به نحوی که با افزایش شدت تنش شوری میزان نشت یونی، غلظت مالون دی­آلدئید، غلظت پرولین به میزان قابل ملاحظه ­ای افزایش یافت. میزان این افزایش در ریشه ­ها بیشتر بود که بیانگر حساسیت بالاتر این اندام  به تنش شوری می­ باشد. به کارگیری تیمار میکوریزایی موجب کاهش غلظت مالون دی ­آلدئید و میزان نشت یونی در شرایط تنش گردید. همچنین میزان پرولین گیاهان میکوریزایی از غیرمیکوریزایی پایین­تر بود. تنش شوری موجب افزایش فعالیت آنزیم­ های آنتی ­اکسیدان گردید. فعالیت هر سه آنزیم مورد ارزیابی در ریشه بالاتر از اندام هوایی بود. شدت فعالیت آنزیم کاتالاز به مراتب از دو آنزیم دیگر بالا­تر بود. اعمال تیمار میکوریزایی نقش مؤثری در ارتقاء رشد و فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدان گشنیز به ویژه در شرایط تنش شدید شوری داشت. هر چند گیاهان میکوریزایی و غیرمیکوریزایی تفاوت چندانی از نظر آنزیم گایاکول پراکسیداز  نشان ندادند.

چکیده گوگرد در مسیر بیوسنتزی اسیدآمینه سیستئین نقش کلیدی داشته و در تولید ترکیباتی که نقش دفاعی در گیاه دارند بسیار حائز اهمیت می باشد. سوپراکساید دیسموتاز به عنوان آنزیم مهمی در تقلیل سمیت واسطه های رادیکالهای اکسیژن که در شرایط تنش ایجاد میگردد، شناخته و معرفی شده است. در این تحقیق 20 توده سیر از استانهای مهم سیرکاری شامل زنجان، همدان، گیلان، مازندران و مشهد جمع آوری و در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار در شرایط گلدانی در غلظت های مختلف گوگرد عنصری شامل 0،6،12،18،24،60 گرم به ازای هر واحد آزمایشی کشت گردید. بر اساس سنجش اسپکتروفتومتری تندی در سیرهای برداشت شده، سه کلون تند بو، ملایم و کم بو غربال گردیده و بیان ژن کد کننده آنزیم سوپراکساید دیسموتاز ( SOD ) به روش پی. سی. آر کمی ( RT-Real time PCR ) در این 3 کلون بررسی گردید. تغییرات بیان ژن SOD نشانگر بیان اندک آن در شرایط طبیعی(شاهد) بود که ناشی از نقش این ژن در متابولیسم ثانویه می باشد. با افزایش غلظت گوگرد به میزان 6 گرم، بیشترین شوک محیطی به گیاه وارد شده و بیشترین بیان ژن SOD را به همراه داشته است. همین آهنگ با تغییرات جزئی در غلظتهای 18 ، 24 و 60 گرم ادامه دارد. نتایج تحقیق بیانگیر افزایش بیان ژن کد کننده SOD به میزان حدود دو برابر شاهد در تیمارهای دارای گوگرد بالا می باشد. آنالیز شبکه نشان داد که ژن SOD با miR398 ،miR395 و miR399 دارای ارتباط متقابل ( Crosstalk ) می باشد . در نتیجه این ژن با شبکه های سیگنالینگ، بواسطه این miRNA ها به عنوان هسته مرکزی شبکه های پاسخ دهنده به تنش، دارای همپوشانی است . یافته های این تحقیق می تواند برای مطالعات جامع مهندسی متابولیک مواد موثره سیر و نیز تحقیقات بعدی در خصوص فعالیت ژن های مرتبط با تنش های غیر زیستی در سیر به کار گرفته شود.

چکیده فناوری بذر مصنوعی روشی نوین در زیست فناوری است که به کمک آن بذرهای مصنوعی با استفاده از مواد و فرایندهای مختلف تولید و کپسوله می شوند. این بذرها معمولا از طریق کپسوله کردن بخش های رویشی گیاه یا جنین های سوماتیکی ایجاد می شوند و برای  کپسوله کردن آن‌ها از مواد پلیمری مانند آلژینات سدیم استفاده می شود. یکی از مزیت های این بذرها این است که امکان کشت آسان تر و بهتر برخی گیاهان مخصوصا گیاهانی که شرایط جوانه زنی سخت تر به دلیل خواب یا عوامل محیطی را دارند به ما می دهد. با این حال استفاده از فناوری بذر مصنوعی با چالش هایی همراه است که این چالش ها شامل اثرات روی محیط زیست، هزینه های تولید و مسایل فنی مانند بهبود فرایند کپسوله سازی و کیفیت بذرهای مصنوعی اند. در این مقاله ضمن معرفی بذرهای مصنوعی و روش های تولید، مواد مورد استفاده برای کپسوله کردن و اصول کپسوله کردن مزایا و چالش های وارد بر این بذرها بررسی شده و برخی شرکت های فعال در زمینه بذر مصنوعی و گیاهانی که بذر مصنوعی از آن‌ها تولید شده معرفی شدند تا در بهبود و پیشرفت این فناوری مطالعه شود.

چکیده گیاه باریجه (Ferula gummosa) گیاهی چند‌ساله و ارزشمند از تیره‌ی چتریان و بومی کشور ایران است اهمیت این گیاه به دلیل وجود صمغ آن است که به آن گالبانوم میگویند. خواب بذر این گیاه یکی از مشکلات اساسی در رشد این گیاه است که در شرایط طبیعی حداقل 9 ماه زمان می‌برد. هدف از انجام این آزمایش کوتاه‌کردن دوره‌ی خواب این گیاه با استفاده از فناوری بذر مصنوعی بود. در این آزمایش جنین‌های سوماتیکی گیاه باریجه در مرحله‌ی قلبی شکل و مرحله‌ی اژدری از ریز‌نمونه‌ی برگ در محیط کشت MS1/2 حاوی 1 میلیگرم در لیتر هورمون BAP و 1 میلیگرم بر لیتر هورمون NAA بدست آمد و همچنین قسمت جنینی بذر گیاه جدا شده و با استفاده از محلول آلژینات سدیم 2% کپسوله شدند و بذر مصنوعی این گیاه تولید شد. نتایج نشان داد جنین سوماتیکی کپسوله شده در مرحله‌ی اژدری بیشترین طول گیاهچه را بعد از گذشت 15 و 30 روز داشت و جوانه‌زنی این بذرها نسبت به سایر بذر‌ها سریع تر بودند. بذر های بدست آمده از قسمت جنینی نیز نتایج قابل قبولی نشان دادند. یافته‌های این آزمایش نشان دهنده‌ی این بود که با توجه به مدت زمان مورد نیاز برای تولید بذر‌های مصنوعی باریجه این روش، روش سریع‌تر و مناسب‎‌تری برای ازدیاد این گیاه است.

چکیده به منظور بررسی تأثیر همزیستی قارچ میکوریزا بر خصوصیات گیاه دارویی شنبلیله تحت شرایط تنش رطوبتی، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه در سال زراعی 94-1393 انجام شد. سطوح آبیارى در سه سطح، آبیاری بعد از 50 (شاهد)، 100 (تنش متوسط) و 150 میلیمتر تبخیر از تشتک تبخیر کلاس A (تنش شدید) به عنوان فاکتور اول و  همزیستی قارچ (شاهد و قارچ گونه Glomus intraradices) به عنوان فاکتور دوم در نظر گرفته شدند. نتایج نشان داد که با افزایش سطح آبیاری از 50 به 150 میلیمتر تبخیر از تشتک، تعداد دانه در غلاف، وزن هزاردانه و عملکرد اسانس شنبلیله بطور معنی‌دار کاهش یافت و بیشترین درصد اسانس از سطح آبیاری 100 میلیمتر تبخیر از تشتک حاصل گردید. همچنین در هر یک از سطوح آبیاری (50، 100، 150 میلیمتر تبخیر) بیشترین محتوای کلروفیل کل، محتوایی نسبی آب برگ، عملکرد بیولوژیک و دانه شنبلیله از تیمار کاربرد قارچ میکوریزا به دست آمد.