زیست فناوری گیاهان دارویی

چکیده جنس .Thymus L یکی از بزرگترین جنس های خانواده نعنا و گیاهان آروماتیک  است. گیاهان این جنس به دلیل دارا بودن اسانس­ های روغنی ارزش تجاری دارند. گونه Thymus eriocalyx  یکی از گونه های این جنس است که انحصاری فلات ایران است. به منظور بررسی های مولکولی در افراد جمعیت های گونه Thymus eriocalyx در ایران، 10 رویشگاه در استانهای لرستان، مرکزی، همدان، کرمانشاه و کردستان انتخاب شد (با استفاده از روش DSS) (تعداد 50 نمونه گیاهی). تعداد 15 پرایمر 10 نوکلئوتیدی انتخاب گردید. داده های مولکولی بر اساس آزمایشات RAPD، جمعیت ها را در 5 گروه مجزا قرار داد. آغازگرهای مورد استفاده 71 باند ایجاد کردند که 68 باند پلی مورفیسم نشان دادند. آغازگرهای OPA-05، OPA-17، OPD03 و OPE-20 با داشتن بالاترین درصد پلیمورفیسمی و شاخص نشانگری، دارای قابلیت بسیار خوبی برای بررسی تنوع ژنتیکی در گونه مورد مطالعه بودند. جمعیت های p2 و p7 بیشترین آلل مؤثر و جمعیت p9 کمترین آلل مؤثر را دارا بودند. بیشترین و کمترین میزان میانگین هتروزیگوسی مورد انتظار به ترتیب متعلق به جمعیت P2 و P9 بود. بیشرین تشابه ژنتیکی بین دو ژنوتیپ  P2و P3 و کمترین تشابه ژنتیکی بین دو ژنوتبپ P2 و P10 مشاهده شد. نتایج حاصل از تجزیه واریانس داده‌ها (AMOVA) نشان داد که میزان تنوع در درون جمعیت های این گونه (68%) از میزان تنوع در بین جمعیت ها (32%) بیشتر است که این حقیقت، اهمیت گزینش تک بوته و توجه به افراد در برنامه های اصلاحی آویشن را ثابت می کند.

چکیده Allium hirtifolium commonly known as Persian shallot is an important wild medicinal plant distributed from North West to central and South West of Iran. To establish an efficient protocol for callus induction, the effects of explant type and growth regulators on callus induction in four ecotypes of Persian shallot were evaluated. Two explants types included basal plates and young leaves were cultured on MS media supplemented with 1.5 mg l^-1 of 2,4-dichlorophenoxyacetic acid (2,4-D) or 1.5 mg l^-1 of 1-naphthalene acetic acid (NAA) in combination with 0, 0.5 or 1 mg l^-1 of 6-benzylaminopurine (BAP). All the cultures were maintained at 25±1°C in the dark. The results showed that basal plate was the best explant for callus induction when cultured on medium supplemented with 1.5 mg l^-1 2,4-D and 0.5 mg l^-1 BAP. This optimized protocol will be useful for any future breeding improvement programs of Persian shallot using biotechnological means.

چکیده تحقیق حاضر با هدف ارزیابی نقش قارچ میکوریزایی بر خصوصیات بیوشیمیایی و فعالیت آنتی­اکسیدانی گیاه دارویی شنبلیله تحت تنش شوری در گلخانه دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران انجام شد. آزمایش بصورت فاکتوریل و در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در سه تکرار اجرا گردید. تیمارهای آزمایشی عبارت از سه سطح تنش شوری شامل شاهد (بدون تنش)،60 و 120 میلی­مولار نمک کلرید سدیم و دو سطح تلقیح میکوریزایی (تلقیح و عدم تلقیح قارچ میکوریزاییGlomus mosseae) بود. صفات مورد ارزیابی شامل ارتفاع بوته، وزن خشک بوته، درصد کلونیزاسیون ریشه، درصد اسانس، محتوای پرولین و فعالیت آنزیم­های آنتی­اکسیدان سوپراکسیددیسمیوتاز، کاتالاز و گایاکول پراکسیداز بود. نتایج به دست آمده نشان دهنده اثرات بازدارنده تنش شوری بر شاخصه­های رشد گیاه دارویی شنبلیله بود. به نحوی که با افزایش شدت تنش شوری ارتفاع بوته و وزن خشک بوته به میزان قابل ملاحظه­ای کاهش یافت. به کارگیری تیمار میکوریزایی موجب افزایش ارتفاع و وزن خشک بوته­های شنبلیله در شرایط تنش گردید. همچنین تنش شوری کاهش درصد کلونیزاسیون ریشه، افزایش درصد اسانس و نیز افزایش محتوای پرولین اندام هوایی را به همراه داشت. به کارگیری تیمار میکوریزایی منجر به بهبود درصد اسانس گردید. هرچند تفاوت معنی­داری به لحاظ میزان پرولین میان گیاهان میکوریزایی و غیرمیکوریزایی مشاهده نگردید. تنش شوری باعث افزایش فعالیت آنزیم­های آنتی­اکسیدان مورد ارزیابی گردید. اعمال تیمار میکوریزایی نقش مؤثری در ارتقاء رشد و فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدان شنبلیله به ویژه در شرایط تنش شوری داشت. هر چند اثر متقابل شوری و میکوریزا برای آنزیم گایاکول پراکسیداز معنی­دار نبود.

چکیده گیاهان بومی اکوسیستم های بیابانی، دارای ویزگیهای منحصربفردی هستند که بقا آنها را در شرایط سخت زیستگاهی تضمین می نماید. گیاه چوغان Salsola tragus گیاه باستانی و بیابانی ارزشمندی است که همراه با سایر گونه‌های این جنس، علاوه بر کاربرد دارویی، قرنهای متوالی به عنوان تنها شوینده گیاهی مورد استفاده انسان قرار گرفته است. در این تحقیق ابتدا بر اساس پیمایش منطقه‌ای، و اطلاعات فولکلور محلی، گیاه هدف شناسایی، بذرگیری و سپس در شرایط گلدانی سازگار و اهلی گردید. سپس جهت مطالعه پاسخ بافت‌های مختلف گیاه به کالزایی، بذر‌های این گیاه پس از برنامه استریل دو مرحله ای با الکل 70 درجه به مدت 3 دقیقه و هیپوکلریت سدیم نیم درصد به مدت 10 دقیقه، در محیط کشت MS کشت گردید. پس از جوانه زنی و رشد گیاهچه، ریزنمونه‌های ریشه چه، ساقه چه و برگچه در محیط کشت فوق، با غلظت های مختلف هورمون نفتالین استیک اسید (NAA) در سه سطح صفر، 5 و 10 میلی گرم در لیتر، کشت شد. بعد از سه هفته، تشکیل کالوس‌ها مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج تحقیق نشان داد که بهترین جداکشت برای ایجاد کالوس در این گیاه، ریز نمونه برگچه و سپس ساقچه در شرایط نوری 16 ساعت روشنایی با شدت 3000 لوکس در غلظت 5 میلی گرم از هورمون NAA می‌باشد.

چکیده شناسایی و معرفی گیاهان دارویی از اهمیت ویژهای برخوردار است. گیاه دارویی باریجه ( (Ferula gummosa Boiss از خانواده چتریان ( Apiaceae ) در مناطقی از ایران و بخش هایی از پاکستان و ترکمنستان رشد می کند . هدف از این پژوهش بررسی گیاه از دیدگاه مولکولی از طریق استخراج DNA ژنومی، تعیین توالی و مطالعات بیوانفورماتیکی جهت شناسایی موقعیت مولکولی گیاه و نیز معرفی نیازهای رشدی گیاه و همچنین شناخت ویژگی های اکوفیزیولوژیکی از قبیل موقعیت جغرافیایی، EC ،pH خاک رویشگاه می باشد. به این منظور توده هایی از گیاه باریجه و نمونههای خاک از زیستگاه - های طبیعی در منطقه تهم استان زنجان جمع آوری شد. بررسیها نشان داد سطح خاک رویشگاه گیاه باریجه به صورت سنگریزهای، سنگی و صخرهای بوده و این گیاه در ارتفاعات حدود 2000 تا 2500 متر از سطح دریا در دامنهی جنوبی با شیب حدود 45 درجه تا 80 درجه رشد می کند. بررسی pH خاک منطقه نشان داد که pH آن در محدوده 5/ 6 است و مقدار pH خاک با مقدار EC همبستگی منفی دارد. نتایج استخراج DNA ژنومی، خالص سازی و سپس استخراج توالی 18S rDNA آن توسط PCR انجام و آنالیز تعیین توالی آن منجر به ثبت توالی مربوطه در بانک ژن با کد KM983398 گردید.

چکیده رشد و تولید گیاهان در اکوسیستم ها و رویشگاه‌های طبیعی مختلف، تحت تاثیر عوامل مختلف ازجمله ارتفاع از سطح دریا قرار دارد. پیرو با نام علمی Juniperus communis گیاهی همیشه سبز متعلق به تیره سرو و بومی اروپا می‌باشد و از مهمترین گیاهان رویشی ایران محسوب می‌شود. در این تحقیق به بررسی ترکیبات عصاره این گیاه در چهار رویشگاه مراتع ییلاقی هزارجریب بهشهر پرداخته شد. در هر رویشگاه در طول یک ترانسکت 100 متری به فواصل 30 متر از سه نقطه به طور تصادفی از پایه‌های مورد نظر مخروط گیاه جمع آوری شدند. سپس نمونه‌ها در هوای آزاد تحت سایه، خشک شد. عصاره گیاه با استفاده از روش استخراج با متانول جمع آوری شد و جهت شناسایی ترکیبات از دستگاه کروماتوگرافی گازی– طیف سنج جرمی (GC/MS) استفاده شد. جهت بررسی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک و ارتباط آنها با کمیت و کیفیت عصاره نیز از خاک مجاور گیاه تا عمق 30 سانتیمتری نمونه برداری شد. در مجموع 31 ترکیب در عصاره مخروط شناسایی شدکه از این میان ترکیبات Sabinene، α-pinene، Germacrene D، Limonene و Diallyl phthalate دارای بیشترین مقدار بودند. رویشگاه فقط بر ترکیب α-Bisabolol موجود در عصاره مخروط اثر معنی‌داری داشت. ترکیبات دیگر تحت تاثیر رویشگاه نبودند. ترکیبات β-Thujene، Cinnamaldehyde،α-Terpinene ،  Dehydroabietic acid و  Trans Caryophyllene به طور انحصاری فقط در یک رویشگاه مشاهده شد. همچنین میان 11 ترکیب با عناصر خاک همبستگی معنی‌داری مشاهده شد.

چکیده گیاهان دارویی، امروزه به طور گسترده به عنوان جایگزینی برای آفت ­کش­های شیمیایی سنتزی مطرح هستند. در این پژوهش ترکیبات شیمیایی اسانس و اثرات ضد باکتریایی، ضد قارچی و آنتی اکسیدانتی عصاره­ های متانولی و کلروفرمی گیاهان دارویی اُکالیپتوس، زوفا و اقاقیا روی پاتوژن­های مهم گیاهی که معمولاً باعث آسیب­های غیر قابل جبران به محصولات کشاورزی می ­شوند، مورد بررسی قرار گرفته­ اند. جداسازی و شناسایی ترکیبات موجود در اسانس­های بدست آمده، با استفاده از دستگاه GC/MS انجام شد. فعالیت ضد میکروبی بر روی 11 میکرواُرگانیسم از جمله؛ سه باکتری گرم مثبت، پنج باکتری گرم منفی و نیز سه گونه قارچ با استفاده از روش انتشار دیسک مورد بررسی قرار گرفتند. همچنین، فعالیت آنتی اکسیدانتی این سه گیاه با اندازه­ گیری آنزیم­ های کاتالاز و گایاکول پراکسیداز و ارزیابی میزان توانایی به دام اندازی رادیکال DPPH سنجیده شدند. علاوه بر این، میزان فنول و فلاونوئید کل گیاهان یاد شده نیز اندازه­ گیری گردیدند. بر اساس نتایج به دست آمده، در بین عصاره­ های متانولی و کلروفرمی، بیشترین فعالیت ضد باکتریایی به ترتیب مربوط به برگ گیاه زوفا و برگ گیاه اقاقیا بوده است. اسپاتولنول، فیتول و اسپاتولنول به ترتیب عمده­ ترین ترکیبات تشکیل دهنده  اسانس­ گیاهان اُکالیپتوس، اقاقیا و زوفا بودند. با توجه به نتایج به دست آمده می­توان نتیجه گرفت که عصاره­ های این سه گیاه می­توانند به عنوان کاندیدای مناسبی جهت بررسی­های بیشتر در شرایط نیمه مزرعه­ ای و مزرعه­ ای مورد استفاه قرار گیرند تا در صورت تأیید قدرت باکتری­ کشی آن­ها در قالب برنامه های مدیریت تلفیقی آفات در کنترل آفات و بیماری­ها مورد استفاده قرار گیرند.

چکیده گیاه دارویی باریجه  با نام علمی Ferula gummosa  یکی از گیاهان دارویی مهم ایران و از گیاهان رو به انقراض دنیا است. یکی از دلایل تهدید ژرم پلاسم باریجه خواب طولانی بذر و قوه نامیه بسیار پایین  و برداشت بی رویه آن می‌باشد. در این تحقیق که در قالب طرح کاملا تصادفی  با 3 تکرار و3 تیمار در پژوهشکده فناوری‌های نوین زیستی دانشگاه زنجان انجام شد جنین های گیاه باریجه توده  استان فارس از بذر ها استخراج شده و  به منظور پیدا کردن بهترین غلظت محیط کشت بر میزان رشد در محیط های MS با غلظت‌های 2/1-4/1و محیط MS کامل کشت شدند. پس از گذشت 30روز صفاتی از قبیل طول گیاهچه، وزن گیاهچه و درصد جوانی‌زنی در هر محیط اندازه‌گیری و باهم مقایسه شدند. نتایج نشان دادند که  میزان رشد این گیاه در محیط‌های با غلظت یک چهارم از محیط موراشیگ و اسکوگ بیشتر  از دو غلظت مورد مطالعه است. با توجه به منابع در دسترس و منتشر شده، نتایج این تحقیق برای اولین بار در موضوع اثر غلظت محیط کشت بر روی شاخص های جوانه زنی و رشد گیاهچه‌ی باریجه گزارش میگردد.

چکیده گیاه خرفه حاوی مواد موثره ارزشمندی نظیر دوپامین، نورآدرینالین و امگا-3 است. این گیاه در صنایع مختلف دارویی، غذایی و بهداشتی و هم چنین در درمان بیماری‌های مختلفی نظیر دیابت، ناراحتی‌های قلبی، تسکین دردها کاربرد دارد. استفاده از کشت بافت به منظور تولید گیاهانی یکدست و عاری از آلودگی در مدت زمان کوتاه روشی مفید است که می‌تواند در به نژادی و مهندسی ژنتیک به کار روند. بدین منظور اثر هورمون BAP بر باززایی مستقیم خرفه در این تحقیق بررسی شده است. ریزنمونه مریستم انتهایی از گیاهان استریل حاصل از جوانه زنی بذور کشت شده در محیط MS تهیه گردیدند. سپس ریزنمونه‌ها جهت تحریک باززایی در محیط کشت MS محتوی غلظت‌های مختلف BAP (0، 5/1، 3 و 5/4 میلی‌گرم بر لیتر) کشت گردیدند. صفات درصد باززایی، تعداد شاخه، تعداد برگ، طول ساقه، طول برگ، وزن تر و وزن خشک شاخساره‌ها بررسی شد. نتایج تجزیه واریانس داده‌ها نشان داد اثر BAP بر تمامی صفات در سطح 1 درصد معنی دار شده است. بالاترین درصد باززایی و صفات بررسی شده در غلظت 5/4 میلی‌گرم بر لیتر BAP بدست آمد. در محیط شاهد و غلظت 5/1 میلی‌گرم بر لیتر از این هورمون باززایی دیده نشد. 

چکیده در مطالعه حاضر هفت جمعیت بومی گیاه بن ­سرخ (مجموعاً 70 نمونه) از سه استان غرب ایران مورد مطالعه قرار گرفت. از نشانگرهای مولکولی ISSR جهت تعیین میزان تنوع ژنتیکی  و ساختار جمعیت بن­سرخ استفاده شد. از تعداد 14 آغازگر بکار برده شده در این مطالعه 94 باند با وضوح بالا بدست آمد (با میانگین 6.7 باند برای هر آغازگر) که از آنها 84 باند (91.4 %) چند شکل  بودند. تجزیه­ خوشه­ ای بر پایه ماتریس تشابه ژنتیکی جاکارد  و با روش UPGMA، نمونه های بن­ سرخ را به 8 گروه تقسیم نمود. تجزیه به مختصات اصلی (PCOA) نتایج تجزیه خوشه­ ای را تا حد زیادی تأیید نمود. مقدار تشابه ژنتیکی نمونه ­ها در دامنه­ ای از صفر تا 0.75 بدست آمد. بیشترین شباهت ژنتیکی (0.75) مربوط به دو نمونه از جمعیت سقز و کمترین (صفر) متعلق به یک نمونه از جمعیت اراک با دو نمونه از جمعیت مهاباد مشاهده شد. در بررسی ساختار ژنتیکی جمعیت­ها با استفاده از نرم افزار STRUCTURE جمعیت­ها به چهار زیرجمعیت تقسیم شدند. آغازگر IS5 با شاخص نشانگری MI 2.41، آغازگر IS24 با قدرت تفکیک Rp 6.49 و آغازگر IS20 با میانگین اطلاعات چند شکل 0.36 PIC به عنوان آغازگرهای برتر در این مطالعه شناخته شدند. نتایج پژوهش حاضر نشان داد که استفاده از نشانگر ISSR یک روش کارآمد و قدرتمند مولکولی در پیمایش تنوع ژنتیکی گیاه بن ­سرخ می ­باشد. یافته­ های این پژوهش می­ تواند در برنامه ­های به­ نژادی بن­سرخ در آینده به ویژه روش­های مبتنی بر تلاقی استفاده شود.

چکیده گونه محلب (Cerasus mahaleb L.) از خانواده Rosaceae در صنایع مختلف دارویی، بسته‌بندی، رنگرزی، شیمیایی، بهداشتی، غذایی و ساخت عطر و اسانس، مورد توجه قرار گرفته است. جهت تولید کالوس آن، قطعات برگ‌ها در اندازه‌های 5/0 تا 1 سانتی‌متر مربع از گیاهچه‌های کشت بافتی تهیه و پس از ضد عفونی سطحی در محیط کشت MS حاوی هورمون‌های 2, 4-D در غلظت‌های0، 25/0، 5/0، 1، 2 و 3 میلی‌گرم در لیتر و BAP در غلظت‌های 0، 5/0 و 1 میلی‌گرم در لیتر تحت شرایط تاریکی در اتاقک رشد قرار گرفتند. در مرحله بعد کالوس‌ها به محیط کشت حاوی تنظیم‌کننده‌های رشد BAP، TDZ و KIN و NAA در غلظت‌های مختلف جهت باززایی از کالوس انتقال یافتند و مشخصه‌های درصد کالوس‌زایی، قطر کالوس، نوع کالوس و رنگ کالوس آنها اندازه‌گیری شد. 100 درصد کالوس‌زایی با بیشترین قطر کالوس از نوع ترد و جنین‌زا به رنگ کرم-سبز روشن در محیط MS در غلظت 2 میلی‌گرم در لیتر 2, 4-D در ترکیب با 1 میلی‌گرم در لیتر BAP مشاهده شد. به‌دلیل قهوه‌ای، نرم و شل بودن کالوس‌ها، باززایی در هیچ یک از تیمارها انجام نگرفت.

چکیده یکی از ترکیب­ های مهم گیاهان دارویی اسانس­ ها هستند که دارای اثرات بیولوژیکی فراوانی می ­باشند و استفاده از این ترکیبات طبیعی در کنترل آفات و بیماری‎های گیاهی، یکی از راهکارهای کاهش مخاطرات زیست محیطی است. در این آزمایش، اثر بازدارندگی غلظت­ های مختلف اسانس گیاه دارویی پونه (Mentha pulegium L) متعلق به تیره نعناعیان که از جمله گیاهان دارویی مهم، پرمصرف و اقتصادی ایران است، علیه رشد قارچ ­های بیماری­زای گیاهی Fusarium equiseti، Fusarium cerealis، Fusarium graminearum، Fusarium oxysporum f.sp. lentis، Fusarium proliferatum، Aspergillus niger، Botrytis cinerea و  Sclerotinia sclerotiorum بررسی گردید. این پژوهش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی و با سه تکرار اجرا شد. در این آزمایش، اسانس استخراج شده با دستگاه کلونجر در غلظت­های 0.02، 0.05، 0.1، 0.2، 0.4، 0.6، 0.8، 1، 1.5، 2 و 2.5 میلی­لیتر بر لیتر محیط کشت PDA مورد استفاده قرار گرفت و محیط کشت بدون اسانس به­عنوان شاهد در نظر گرفته شد. نتایج این تحقیق نشان داد که اسانس گیاه پونه تأثیر معنی‌داری در بازدارندگی از رشد قارچ­ های بیماری­زا دارد و با افزایش غلظت، اثر بازدارندگی به طور معنی‌داری افزایش می­ یابد، به طوری‌ که بیشترین اثر بازدارندگی (IP) از رشد قارچ­ ها در غلظت­ های 2.5، 2، 1.5، 1، 0.8 و 0.6 میلی‌لیتر اسانس بر لیتر محیط کشت مشاهده شد.

چکیده تحقیق حاضر با هدف ارزیابی میزان پراکسید هیدروژن، پرولین، مالون دی­ آلدئید و فعالیت آنزیم­ های آنتی­ اکسیدان دو گیاه دارویی شوید و گشنیز تحت تنش شوری در گلخانه دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران انجام شد. آزمایش بصورت فاکتوریل و در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در سه تکرار اجرا گردید. تیمارهای آزمایشی عبارت از سه سطح تنش شوری شامل شاهد (بدون تنش)،60 و 120 میلی ­مولار نمک کلرید سدیم و دو گیاه دارویی شوید و گشنیز بود. صفات مورد ارزیابی شامل غلظت پراکسید هیدروژن، مالون دی­آلدئید، پرولین و فعالیت آنزیم­ های آنتی ­اکسیدان سوپراکسید دیسمیوتاز، کاتالاز و گایاکول پراکسیداز بود. نتایج به ­دست آمده نشان دهنده اثرات افزاینده تنش شوری بر میزان پراکسید هیدروژن، مالون دی ­آلدئید و پرولین بود. به نحوی که با افزایش شدت تنش شوری غلظت آنها به میزان قابل ملاحظه ­ای در هر دو گیاه دارویی افزایش یافت. میزان این افزایش در ریشه­ها و در گیاه شوید بیشتر بود که حاکی از حساسیت بالاتر این گیاه به تنش شوری می ­باشد. همچنین تنش شوری موجب افزایش فعالیت آنزیم ­های آنتی­ اکسیدان گردید. فعالیت هر سه آنزیم مورد ارزیابی در ریشه بالاتر از اندام هوایی بود. در گیاه شوید فعالیت آنزیم کاتالاز به مراتب بالاتر از گشنیز بود. با این حال دو گیاه مورد ارزیابی به لحاظ سطح فعالیت آنزیم سوپراکسید دیسمیوتاز و پراکسیداز  تفاوت چندانی را با یکدیگر نشان ندادند.

چکیده شناخت گیاهان یک منطقه و خواص دارویی آن­ها، برای شناخت تنوع زیستی، استفاده از گیاهان، سلامتی انسان و پیشرفت داروسازی اهمیت دارد. شمال بخش مرکزی ساوه منطقه ­ای کوهستانی است. شناسایی گونه های گیاهی این منطقه در سال­های 1394 و1395)، با جمع ­آوری نمونه، تهیه عکس و فیلم و مقایسه مشخصات گیاه با فلور ایران و در برخی موارد با کلیدهای شناسایی مربوطه و خواص دارویی با استفاده از منابع مختلف شامل مقاله و کتاب مشخص شد. تیره میخک با جنس­ها و گونه­ های متعدد یکی از تیره ­های مورد توجه در شمال بخش مرکزی ساوه بود. از این تیره، 13 جنس با 19 گونه شناسایی شد که دو گونه آن با داده ­های موجود در حد جنس شناسایی شد. اکثر گونه ­های شناسایی شده تاکنون از استان مرکزی و به و به ویژه این منطقه گزارش نشده­اند. برخی از گونه­ های میخک در این منطقه، دارای خواص دارویی شناخته شده بودند ولی خواص برخی دیگر مثل میخک فری، اکثر سیلن­ها، دانه مرغ دو شاخه، مرواریدی تالشی، چاچار دانه سفید، غشایی سنگ شکن، هولوستیوم و چند گونه که در حد جنس شناسایی شدند، هیچ خاصیت دارویی تعریف نشده است. نتایج نشان داد که شرایط منطقه برای رشد برخی گیاهان دارویی و خوراکی مناسب بوده و پژوهش روی خواص دارویی و خوراکی این گونه ­ها که به فراوانی در منطقه رویش دارند، ضروری، می ­باشد.

چکیده زعفران امروزه به عنوان یک گیاه استراتژیک در کشاورزی محسوب می­شود. این گیاه به عنوان گران­ترین ادویه جهان شناخته می ­شود و علاوه بر خواص مختلف خوراکی از دیرباز در طب سنتی مورد استفاده قرار گرفته است. یکی از مهم‌ترین خواص دارویی زعفران برای جلوگیری و درمان سرطان است. در این مطالعه ابتدا داده­ های ترانسکریپتوم از سایت NCBI Short read archive دانلود شدند. داده ­ها شامل پنج بافت کلاله، گلبرگ، برگ، پیاز و پرچم بودند. کنترل کیفی داده ها توسط نرم‌افزار FastQC و Trimmomatic انجام شده و بعد از آن اسمبلی خوانش ­ها صورت گرفت. پیش‌بینی ژن­ها توسط نرم‌افزار Trinity صورت گرفت. بیان ژن­ها با استفاده از نرم‌افزار RSEM سنجیده شده و با استفاده از داده­ای موجود در مقالات ژن­های ضد سرطان در مسیر بیوسنتز فنیل پروپانویید با استفاده از مشابهت توالی­ های میان آن‌ها و ژن­های ساخته شده توسط Trinity با نرم‌افزار BLASTx مورد بررسی قرار گرفتند. از میان ژن­های موجود در مسیر بیوسنتز فنیل پروپانویید در این مطالعه، برای اولین بار ژن CAD1 که کد کننده آنزیم Cinnamaldhyde است، شناسایی شد، این آنزیم در مسیرهای مختلف باعث جلوگیری از سرطان یا فعالیت تومور زایی می‌شود. در بررسی بیان این ژن مشخص شد که این ژن بیشترین بیان را در بافت­ های گلبرگ و کلاله دارد و کلاله این گیاه علاوه بر خواص ادویه آن می ­تواند به عنوان یک داروی ضد سرطان هم استفاده شود.

چکیده گل راعی (Hypericum perforatum) یک گیاه گلدار و چند ساله با خواص دارویی با‌‌‌‌‌‌ ارزش است. سیستم‏ های درون شیشه‏ ای، ابزاری مهم برای بدست آوردن گیاهان یکنواخت ژنتیکی است که در نهایت می ‏تواند به عنوان منبعی از ترکیبات دارویی مطلوب باشد، تحقیق حاضر با هدف دستیابی به یک پروتکل باززایی کاراتر جهت استفاده در برنامه‏ های مهندسی ‏ژنتیک این گیاه انجام شد. در این تحقیق اثرات سطوح مختلف نانو ذرات نقره (0، 1،0.5، 2.5 و 5 میلی‏ گرم در لیتر) و اثر متقابل آن با تنظیم کننده های رشد و ریزنمونه بر باززایی این گیاه در شرایط درون شیشه‏ ای در قالب یک آزمایش فاکتوریل بر پایه طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار و پنج ریزنمونه در هر تکرار مورد بررسی قرار گرفت. براساس نتایج بدست آمده، غلظت هورمونی 1.5 میلی‏ گرم در لیتر (CPPU) N-(2-Chloro-4-pyridyl)-N'-phenylurea و 1 میلی‏ گرم در لیتر ایندول استیک اسید مناسب‏ترین غلظت برای باززایی گل راعی بود. غلظت 1 میلی‏گرم در لیتر نانو ذرات نقره در ریزنمونه برگ باعث افزایش طول شاخساره در گل راعی شد ولی غلظت‏ بالای نانو ذرات نقره (5 میلی‏گرم در لیتر) باعث کاهش معنی‏ دار باززایی گردید. همچنین شاخساره‏ های برگ گل راعی روی محیط 1/2 MS که حاوی 1 میلی‏ گرم در لیتر IBA بودند ریشه ‏زایی مناسبی نشان دادند.

چکیده یکی از کاربردهای انتقال ژن ، تولید محصولات تراریخته با کاربردهای مختلف از جمله تولید متابولیت های ثانویه ارزشمند می باشد. در این بررسی راهکارهای کسب موفقیت در انتقال ژن به گ ی اه کالانکوئه ( Kalanchoe blossfeldiana ) که دارای مصارف تزئینی و کاربرد در طب سنتی در برخی کشورها می باشد تشریح می گردد. باززایی درون شیشه ای م ی تواند برای تکثیر سریع ارقام بدیع و نوظهور گیاهان در کوتاه ترین زمان ممکن و نیز بعنوان یک ی از شر ایط موفقی ت در دستورز ی ژنتیکی جهت تولید متابولیت های ثانویه در بیورآکتورها و یا مزارع تولید داروهای نوترکیب خاص مورد استفاده قرار گی رد. در این تحقیق جهت ارزیابی کار ایی انتقال ژن ب ا واسطه آگروباکتر یوم تومفاش ینس(Argobacterium tumefaciens ) از پلازمید pBI121 که واجد دو ژن gus و nptII بود استفاده گردید. از عوامل مهم در موفقیت انتقال ژن می توان به عواملی از قبیل مدت هم کشتی با آگروباکتریوم و نوع ریز نمونه اشاره نمود.گیاهان باززا شده در محیط کشت انتخا بی که به آزمون هیستوشیمیایی GUS پاسخ مثبت دادند با تولید مقادیر بالای پروتئین NPTII قابل تشخیص با روش ELISA تا ی ک سال پس از هم کشتی با آگروباکتریوم بعنوان گیاهان تراریخته دارای ثبات بالای بیان ژن در نظر گرفته شدند.

چکیده رزماری ( . Rosemarinus officinalis L ) گیاهی است پایا، بسیار معطر با ساقه های چوبی که در داروسازی کاربردهای زیادی دارد. در تحقیق حاضر از دو نوع ریزنمونه میانگره و جوانه انتهایی گیاه رزماری بر روی محی ط کشت MS حاوی 8 ترکیب هورمونی مختلف شامل BAP ،2,4-D ،NAA و کینتین استفاده شد. سه زمان مختلف در فاصله های 20 ، 40 و 60 روز پس از کشت به عنوان زمان های یادداشت برداری در نظر گرفته شد و درصد کالوس زایی ریزنمونه ها با استفاده از آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با 4 تکرار بررسی شد. بر اساس نتایج، میزان کالو س زایی تحت تأثیر زمان یادداشت برداری، نوع ریزنمونه، ترکیبات هورمونی و اثرات متقابل صفات در سطح یک درصد معنی دار بود. بهترین کالوس زایی، 40 روز پس از کشت مشاهده شد و درصد کالوس زایی ریزنمونه میانگره ( 1/ 42 درصد) بالاتر از جوانه انتهایی ( 9/ 35 درصد ) بود. بالاترین میزان کالوس زایی ( 3/ 93 درصد) مربوط به ریزنمونه میانگره در زمان 40 روز پس از کشت بر روی محیط کشت حاوی 2 میلی گرم بر لیتر BAP و 5/ 0 میلی گرم بر لیتر NAA مشاهده شد و کمترین میزان کالوس زایی نیز ( 5 درصد ) به محیط کشت بدون هورمون تعلق داشت که نشان دهنده ضرورت منابع هورمونی در محیط کشت است. از بین سیتوکینین های مورد استفاده، BAP بهتر از کینتین بود و از میان اکسین ها نیز NAA نقش بهتری نسبت به 2,4-D داشت.

چکیده نعناع فلفلی با نام علمی .Mentha piperita L از جمله گیاهان دارویی و معطر با ارزش است که به دلیل کاربرد های گوناگون آن در صنایع مختلف دارویی در سطح وسیعی از مزارع کشت میشود. در مسیر بیوسنتز ترپنها موسوم به مسیر متیل اریتریتول فسفات ( MEP ) منتول طی هشت مرحله بوجود می آید که در مسیر انتهایی آن م نتون توسط آنزیم منتول دهیدروژناز (منتون ردوکتاز) به منتول تبدیل میشود. کیتوزان از ترکیبات اصلی دیواره سلولی بسیاری از گونه های قارچی است که به عنوان الیسیتور زیستی برای بهبود بخشیدن بیوسنتز متابولیتهای ثانوی استفاده میشود. در این مطالعه آزمایشی به صورت طرح بلوک کامل تصادفی با سه تکرار در پژوهشکده زیست فناوری دانشگاه زابل اجرا گردید. تیمار کیتوزان در چهار سطح 0 ppm ، 100 ، 150 و 200 اعمال گردید. نتایج نشان داد میزان بیان ژن منتول دهیدروژناژ، منتول، نئومنتول و منتون نسبت به شاهد افزایش معنی داری نشان داد. بنابراین به نظر میرسد به عنوان الیسیتور زیستی این تیمار باعث افزایش بیان ژن منتول دهیدروژناژ، منتول، نئومنتول و منتون و تولید متابولیت های ثانویه م یشود.

چکیده گزنه (. Uritica dioica L ) گیاهی دائمی و دوپایه است که در مناطق معتدل میروید. بهمنظور بررسی تنوع ژنتیکی 32 ژنوتیپ گیاه گزنه از 17 آغازگر ISSR استفاده شد و در مجموع 233 باند تشکیل گردید که 171 باند چند شکل بودند . تشابه ژنتیکی ژنوتیپها با استفاده از نشانگر ISSR بر اساس ضریب تشابه Jaccard از 64 / 0 تا 8/ 0 برآورد شد . بیشترین
شباهت بین ژنوتیپهای جمع آوری شده از قائمشهر و آمل و کمترین شباهت مربوط به تودههای مناطق عباسآباد و صاحبی مشاهده گردید. تجزیه کلاستر انجام شده 5 گروه اصلی را تشکیل داد. نتایج حاصل از تجزیه خوشه ای و تجزیه به مختصات اصلی تنوع وسیع گیاه گزنه را در استان مازندران نشان داد. این مطالعه نشان داد نشانگر ISSR توانایی تفکیک ژنوتیپ های مختلف گیاه گزنه استان مازندران را دار بوده و میتواند ابزاری مناسب جهت انجام برنامههای بهنژادی باشد.

چکیده زعفران ( . Crocus spp ) از جمله گیاهان بومی ایران است که دارای خواص دارویی و ادوی های متعدد می باشد و به لحاظ اقتصادی در ایران و جهان حائز اهمیت است. یکی از کاربردهای مهم تکنیک های مولکولی بررسی و برآورد سطح تنوع ژنتیکی در ژر مپلاسم ها و جمعیت ها، برای استفاده مطلوب از آن ها در به نژادی و مدیریت حفظ ذخایر ژنتیکی گیاهان می باشد. به این منظور در تحقیق حاضر تنوع و ارتباط ژنتیکی 25 نمونه از زعفران های زراعی و وحشی جمع آوری شده مناطق مختلف زعفران خیز ایران با استفاده از چند نشانگر RAPD مورد بررسی قرار گرفت. این نمونه ها متعلق به گونه های C. ،C. sativus C. haussknechii ،C. cansellatuse ،speciosus و C. michelsonii میباشد. یازده آغازگر 90 RAPD نوار قابل امتیازدهی تولید کردند. میانگین چندشکلی به دست آمده برای نشانگر RAPD معادل 20 / 78 درصد محاسبه شد . نتایج حاصل از تجزیه واریانس مولکولی نشان داد که تنوع ژنتیکی بین جمعی تها و درون جمعیت ها معنی دار بود . ب ر اساس این تجزیه سهم تنوع ژنتیکی بین جمعیت ها RAPD با استفاده از نشانگر 32 ،RAPD درصد برآورد گردید. توزیع مقادیر PIC بین 147 / 0 تا 421 / 0 با میانگین 324 / 0 متغیر بود. نتایج حاصل نشان داد که در بین و درون گونه ه ای زعفران تنوع زیادی وجود دارد که می توان از آن در برنامه های به نژادی این گیاه با ارزش استفاده کرد.

چکیده گیاه "به" (.Cydonia oblonga Mill ) به عنوان یک گیاه دارویی شناخته می شود. علاوه بر خواص زیاد میوه و برگ های این درخت، دانه "به" دارای ارزش بالایی می باشد. دانه به غنی از پکتین است که در اثر خیساندن یا جوشاندن با آب به صورت موسیلاژ که مصارف دارویی و صنعتی دارد از سلول های اپیدرم پوشش دانه به بیرون ترشح م یشود. تولید صنعتی موسیلاژ از پوسته دانه "به" و کاربرد آن به صورت وسیع در دنیا بررسی نشده است. در پژوهش حاضر برای اولین بار القای کالوس از پنج ژنوتیپ مختلف "به" و با استفاده از ریزنمونه های پوسته دانه که به روش لایه نازک سلولی( TCL ) تهیه شدند، در تیمار با غلظت های مختلف از تنظیم کننده های رشد گیاهی (صفر، 5، 10 و 20 میلی گرم در لیتر) 2,4-D در ترکیب با غلظت 8/ 1 میلی گرم در لیتر NAA در قالب طرح کاملا تصادفی روی محیط کشت پایه MS بررسی شد. نتایج نشان داد که سلول های اپیدرمی پوسته دانه "به" زنده بوده و توانایی تولید کالوس را دارند. بیشترین میزان کالوس زایی( 67 / 66 درصد) و بزرگترین اندازه کالوس ها( 5/ 26 میلی متر مربع) در ژنوتیپ KVD3 و در محیط کشت حاوی 5میلی گرم 2,4-D در ترکیب با غلظت 8/ 1 میلی گرم در لیتر NAA مشاهده شد.

چکیده گیاه چویل یکی از گیاهان دارویی مهم است و با اینکه توده­های مختلفی از آن در ایران وجود دارد ولی گزارشی از بررسی تنوع ژنتیکی آن موجود نیست. در این مطالعه برای ارزیابی تنوع ژنتیکی 8 اکوتیپ چویل، از نشانگرهای مولکولی استفاده گردید. پس از تهیه اکوتیپ­ها از رویشگاه­ها و شرکت پاکان بذر اصفهان، استخراجDNA  انجام و سپس واکنش زنجیره­ای پلیمراز با استفاده از 12 آغازگر ISSR انجام شده و داده­های مولکولی بدست آمده تجزیه و تحلیل شدند. واکنش زنجیره­ای پلیمراز با استفاده از آغازگرهای مورد استفاده باندهایی تولید کرد که میزان چندشکلی آنها بین 23 تا 100 درصد متغیر بود. آغازگرهای F6, F8, F9 و F11 بیشترین و آغازگر F10 کمترین درصد چندشکلی را نشان دادند. همچنین بالاترین مقدار PIC برای آغازگرهای F6 و F11 بدست آمد. متوسط شاخص شانون در این مطالعه 38/0 بود که کمترین آن مربوط به آغازگر F10 و بالاترین آن متعلق به آغازگر F11 بود. تجزیه خوشه­ای داده­های مولکولی، 8 اکوتیپ را به چهار گروه متفاوت تقسیم کرد. بیشترین تشابه ژنتیکی بین اکوتیپ­های زردکوه و گایونه و کمترین تشابه ژنتیکی بین اکوتیپ­های وزگ و آب نهر مشاهده شد. به نظر می­رسد مهاجرت اکوتیپ­ها بین چهار استان همجوار چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، فارس و اصفهان صورت گرفته است. تحقیق حاضر نشان داد که نشانگر ISSR برای بررسی تنوع ژنتیکی چویل مناسب است.

چکیده به منظور ارزیابی تأثیر اسید سالیسیلیک بر برخی ویژگی‌های مورفولوژیکی و خواص آنتی اکسیدانی کنگرفرنگی تحت تنش شوری، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل سه سطح محلول پاشی اسید سالیسیلیک ( صفر (شاهد)، 200 و 400 میلی مولار) و شوری (صفر (شاهد)، 6 و 12 میلی مولار) بود. براساس نتایج اثرات متقابل، بیشترین مقدار تعداد و طول برگ، ارتفاع بوته، وزن تر بوته، وزن تر و خشک ریشه در گیاهان محلول­پاشی شده با 400 میلی مولار اسید سالیسیلیک حاصل شد و از طرفی بیشترین مقدار فنل، فلاونوئید و آنتی اکسیدان هم از محلول پاشی اسید سالیسلیک 400 میلی مولار و شوری 12 میلی مولار (به ترتیب 47/0، 56/0 و 24/31 ) به دست آمد. از طرفی نتایج نشان داد بیشترین مقدار کربوهیدرات در محلول پاشی با تیمار 400 میلی مولار اسید سالیسیلیک و 12 میلی مولار شوری بدست آمد. به‌طورکلی می­توان گفت تنش موجب تأثیرات مخرب بر گیاه شده و مصرف اسید سالسیلیک موجب افزایش تحمل به تنش شوری در گیاه کنگر فرنگی شد.

چکیده اثرات جانبی کم‌تر گیاهان دارویی در مقایسه با داروهای شیمیایی سبب شده است تا مورد توجه روزافزون واقع شوند. رازیانه به دلیل دارا بودن خواص درمانی متعدد و برخورداری از چندین ماده مؤثره ارزشمند دارویی در زمره گیاهان دارویی مهم و با ارزش قرار می‌گیرد. با توجه به اهمیت این گیاه از نظر دارویی و امکان تولید متابولیت‌های آن در شرایط درون شیشه‌ای، مطالعه عوامل مؤثر بر تولید این متابولیت‌ها ضروری است؛ ضمن این که می‌توان پروتکل کارآمدی برای باززایی غیرمستقیم و انتقال ژن نیز ارائه کرد. بدین منظور، پژوهشی به‌صورت آزمایش فاکتوریل بر پایه طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار در سال 1397 انجام شد. عوامل مورد بررسی شامل ژنوتیپ (فرانسه و اصفهان)، محیط کشت MS غنی‌شده با تنظیم‌کننده‌های رشد 2,4-D (2،1 و 5 میلی‌گرم در لیتر) و BAP (0 (0/1، 0 و 0/5 میلی‌گرم در لیتر) و نیز بافت ریزنمونه (ریشه، هیپوکوتیل و کوتیلدون) بودند. صفات وزن تر کالوس، وزن خشک کالوس، اندازه کالوس و درصد القای کالوس اندازه‌گیری شدند. طبق نتایج حاصله، ریزنمونه هیپوکوتیل ژنوتیپ اصفهان در محیط کشت حاوی 1 میلی‌گرم در لیتر 2,4-D از بیش‌ترین وزن تر کالوس برخوردار بود. ژنوتیپ فرانسه در محیط کشت حاوی 0/5 میلی‌گرم در لیتر BAP وزن تر بالایی داشت. بیش‌ترین وزن خشک کالوس در ریزنمونه هیپوکوتیل ژنوتیپ فرانسه با محیط کشت غنی با 1 میلی‌گرم در لیتر 2,4-D و 0/5 میلی‌گرم در لیتر BAP حاصل شد. در خصوص ویژگی اندازه کالوس، ریزنمونه کوتیلدون قرار گرفته در محیط کشت غنی‌شده با 1 میلی‌گرم در لیتر 2,4-D بهترین واکنش را داشت. ریزنمونه کوتیلدون در تمامی ترکیب‌های تنظیم‌کننده رشد محیط کشت بهترین القاء کالوس را داشت.