زیست فناوری گیاهان دارویی

چکیده چکیده: به‌منظور بررسی تنش کم‌آبیاری (ظرفیت زراعی، 50 و 30% ظرفیت زراعی) و محلول‌پاشی با گاما آمینو بوتیریک اسید (گابا) و اسپرمین (بدون محلول‌پاشی و 3 میلی‌گرم در لیتر) و کاربرد توام آن‌ها بر رشد و برخی صفات فیزیولوژیک ریحان آزمایشی اجرا گردید. بالاترین بیوماس گیاه در تیمار آبیاری در شرایط ظرفیت زراعی همراه با محلول‌پاشی همزمان اسپرمین و گابا مشاهده شد. بیشترین محتوای کلروفیل a، کلسیم، منیزیم، فسفر و پتاسیم در تیمار آبیاری در شرایط ظرفیت زراعی مشاهده شد. تیمار‌های آبیاری در شرایط ظرفیت‌ زراعی و 50% ظرفیت ‌زراعی موجب افزایش محتوای کلروفیل b و نیتروژن شد. آبیاری در 30 درصد ظرفیت زراعی موجب افزایش محتوای پراکسید هیدروژن، مالون دی‌آلدئید و افزایش پرولین شد. هرسه ترکیب مورد استفاده در محلول‌پاشی ( گابا، اسپرمین و مخلوط گابا + اسپرمین) موجب افزایش محتوای کلروفیل b، نیتروژن و پتاسیم شد. محلول‌پاشی همزمان گابا و اسپرمین موجب کاهش محتوای پراکسید هیدروژن و مالون دی‌آلدئید و افزایش محتوای کلروفیل a، پرولین، فنل، کلسیم، منیزیم، فسفر و محتوای اسانس در گیاه گردید. محتوای اسانس در تیمار آبیاری در 50% ظرفیت زراعی افزایش یافت. 16 جزء در اسانس ریحان شناسایی شد. متیل چاویکول (8/42-42/38 %) بیشترین جزء شناسایی شده در اسانس بود که بیشترین مقدار آن در تیمار آبیاری در 30 درصد ظرفیت زراعی با محلول‌پاشی همزمان گابا و اسپرمین مشاهده شد. نتایج حاصل از بررسی حاضر نشان‌دهنده‌ی تاثیر مثبت کاربرد همزمان گابا و اسپرمین بر صفات مورد مطالعه در گیاه تحت تنش کم‌آبیاری بود.

چکیده به‌منظور ارزیابی پاسخ‌های فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی گیاهچه اکوتیپ‌های مختلف گیاه دارویی کبر (Capparis spinosa L.) به تنش خشکی، آزمایشی در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در شرایط آزمایشگاهی در سال 1402 در آزمایشگاه تجزیه کیفی بذر مؤسسه تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال کرج اجرا گردید. در این مطالعه، بذرهای متعلق به نه اکوتیپ بومی کبر شامل استان اردبیل (مغان)، استان البرز (کرج)، استان ایلام (مهران)، استان خراسان شمالی (بجنورد)، کرمانشاه (دالاهو) و خوزستان (رامهرمز، هندیجان، ماهشهر و اهواز) مورد ارزیابی قرار گرفتند. تنش خشکی با استفاده از پلی‌اتیلن گلیکول 6000 در سطح پتانسیل اسمزی 6- بار اعمال گردید. نتایج نشان داد که تنش خشکی موجب افزایش معنی‌دار مالون‌دی‌آلدئید از حدود 5/6 به 3/11 نانومول بر گرم وزن تر و پراکسید هیدروژن از 1/3 به 0/6 میکرومول بر گرم وزن تر گردید، در حالی‌که کلروفیل کل از 35/0 به 21/0 میلی‌گرم بر گرم وزن تر کاهش یافت. در مقابل، محتوای پرولین (7/12 تا 8/45 میکروگرم بر گرم وزن تر)، فنل کل (6/2 تا 6/3 میلی‌گرم گالیک اسید بر گرم وزن تر) و ظرفیت آنتی‌اکسیدانی (38 تا 47 درصد مهار DPPH) افزایش معنی‌داری نشان دادند. مقایسه اکوتیپ‌ها نشان داد که در شرایط بدون تنش، اکوتیپ‌های کرج و مغان دارای بیشترین پایداری فیزیولوژیکی بودند، در حالی‌که تحت تنش خشکی اکوتیپ‌های ماهشهر و هندیجان با دارا بودن کمترین شاخص‌های آسیب اکسیداتیو و بیشترین تجمع ترکیبات حفاظتی به‌عنوان اکوتیپ‌های متحمل معرفی شدند. به‌طور کلی، نتایج بیانگر نقش کلیدی سیستم آنتی‌اکسیدانی و تنظیم اسمزی در سازگاری گیاه کبر به شرایط خشکی می‌باشد.

چکیده در اکثر مناطق دنیا تنش شوری عمده ترین تنشی است که از طریق کاهش پتانسیل اسمزی و اختلال در جذب آب و برخی از عناصر غذایی رشد و عملکرد گیاه زراعی را محدود میکند. گیاه Salicornia Persica گیاهی هالوفیت، یکساله ومقاوم به شوری است. آسکوربیک اسید می تواند از طریق تحریک فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدان، مقاومت گیاهان را نسبت به تنش افزایش دهد. به منظور ارزیابی تأثیر غلظت های مختلف آسکوربیک اسید ( 0 و 2/0میلی مولار) بر ویژگی های مورفوفیزیولوژیک سالیکورنیا پرسیکا، تحت شرایط تنش شوری (0، 300 و ppm600) آزمایشی در سـال 1399در گلخانـه تحقیقـاتی دانشگاه ملایر به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی به اجرا درآمد. نتایج نشان داد تنش شوری سبب کاهش میزان رنگیزه های فتوسنزی شد. میزان پرولین در شوری ppm 300 افزایش یافت و در شوری ppm 600 کاهش یافت.  در مجموع می توان نتیجه گیری کرد که محلول پاشی سالیکورنیا پرسیکا با آسکوربیک اسید، موجـب بهبـود رشد و افزایش تحمل این گیاه در برابر تنش شوری گردید و سبب بهبود اثرات ناشی از شوری شد.

چکیده به منظور ارزیابی تأثیر اسید سالیسیلیک بر برخی ویژگی‌های مورفولوژیکی و خواص آنتی اکسیدانی کنگرفرنگی تحت تنش شوری، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل سه سطح محلول پاشی اسید سالیسیلیک ( صفر (شاهد)، 200 و 400 میلی مولار) و شوری (صفر (شاهد)، 6 و 12 میلی مولار) بود. براساس نتایج اثرات متقابل، بیشترین مقدار تعداد و طول برگ، ارتفاع بوته، وزن تر بوته، وزن تر و خشک ریشه در گیاهان محلول­پاشی شده با 400 میلی مولار اسید سالیسیلیک حاصل شد و از طرفی بیشترین مقدار فنل، فلاونوئید و آنتی اکسیدان هم از محلول پاشی اسید سالیسلیک 400 میلی مولار و شوری 12 میلی مولار (به ترتیب 47/0، 56/0 و 24/31 ) به دست آمد. از طرفی نتایج نشان داد بیشترین مقدار کربوهیدرات در محلول پاشی با تیمار 400 میلی مولار اسید سالیسیلیک و 12 میلی مولار شوری بدست آمد. به‌طورکلی می­توان گفت تنش موجب تأثیرات مخرب بر گیاه شده و مصرف اسید سالسیلیک موجب افزایش تحمل به تنش شوری در گیاه کنگر فرنگی شد.

چکیده تحقیق حاضر با هدف ارزیابی میزان نشت یونی، غلظت پرولین، غلظت مالون دی ­آلدئید و فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدان در اندام هوایی و ریشه گیاه دارویی گشنیز در واکنش به تلقیح میکوریزایی تحت تنش شوری در گلخانه دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران انجام شد. آزمایش بصورت فاکتوریل و در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در سه تکرار اجرا گردید. تیمارهای آزمایشی عبارت از سه سطح تنش شوری شامل شاهد (بدون تنش)، 60 و 120 میلی­مولار نمک کلرید سدیم و دو سطح تلقیح میکوریزایی (تلقیح و عدم تلقیح قارچ میکوریزایی Glomus mosseae) بودند. صفات مورد ارزیابی شامل میزان نشت یونی، غلظت مالون دی­ آلدئید، غلظت پرولین و فعالیت آنزیم‌های آنتی ­اکسیدان سوپراکسید دیسمیوتاز، کاتالاز و گایاکول پراکسیداز بود. نتایج به دست آمده اثرات افزاینده تنش شوری بر صفات فیزیولوژیکی مورد ارزیابی را نشان داد. به نحوی که با افزایش شدت تنش شوری میزان نشت یونی، غلظت مالون دی­آلدئید، غلظت پرولین به میزان قابل ملاحظه ­ای افزایش یافت. میزان این افزایش در ریشه ­ها بیشتر بود که بیانگر حساسیت بالاتر این اندام  به تنش شوری می­ باشد. به کارگیری تیمار میکوریزایی موجب کاهش غلظت مالون دی ­آلدئید و میزان نشت یونی در شرایط تنش گردید. همچنین میزان پرولین گیاهان میکوریزایی از غیرمیکوریزایی پایین­تر بود. تنش شوری موجب افزایش فعالیت آنزیم­ های آنتی ­اکسیدان گردید. فعالیت هر سه آنزیم مورد ارزیابی در ریشه بالاتر از اندام هوایی بود. شدت فعالیت آنزیم کاتالاز به مراتب از دو آنزیم دیگر بالا­تر بود. اعمال تیمار میکوریزایی نقش مؤثری در ارتقاء رشد و فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدان گشنیز به ویژه در شرایط تنش شدید شوری داشت. هر چند گیاهان میکوریزایی و غیرمیکوریزایی تفاوت چندانی از نظر آنزیم گایاکول پراکسیداز  نشان ندادند.

چکیده تحقیق حاضر با هدف ارزیابی میزان پراکسید هیدروژن، پرولین، مالون دی­ آلدئید و فعالیت آنزیم­ های آنتی­ اکسیدان دو گیاه دارویی شوید و گشنیز تحت تنش شوری در گلخانه دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران انجام شد. آزمایش بصورت فاکتوریل و در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در سه تکرار اجرا گردید. تیمارهای آزمایشی عبارت از سه سطح تنش شوری شامل شاهد (بدون تنش)،60 و 120 میلی ­مولار نمک کلرید سدیم و دو گیاه دارویی شوید و گشنیز بود. صفات مورد ارزیابی شامل غلظت پراکسید هیدروژن، مالون دی­آلدئید، پرولین و فعالیت آنزیم­ های آنتی ­اکسیدان سوپراکسید دیسمیوتاز، کاتالاز و گایاکول پراکسیداز بود. نتایج به ­دست آمده نشان دهنده اثرات افزاینده تنش شوری بر میزان پراکسید هیدروژن، مالون دی ­آلدئید و پرولین بود. به نحوی که با افزایش شدت تنش شوری غلظت آنها به میزان قابل ملاحظه ­ای در هر دو گیاه دارویی افزایش یافت. میزان این افزایش در ریشه­ها و در گیاه شوید بیشتر بود که حاکی از حساسیت بالاتر این گیاه به تنش شوری می ­باشد. همچنین تنش شوری موجب افزایش فعالیت آنزیم ­های آنتی­ اکسیدان گردید. فعالیت هر سه آنزیم مورد ارزیابی در ریشه بالاتر از اندام هوایی بود. در گیاه شوید فعالیت آنزیم کاتالاز به مراتب بالاتر از گشنیز بود. با این حال دو گیاه مورد ارزیابی به لحاظ سطح فعالیت آنزیم سوپراکسید دیسمیوتاز و پراکسیداز  تفاوت چندانی را با یکدیگر نشان ندادند.

چکیده تحقیق حاضر با هدف ارزیابی نقش قارچ میکوریزایی بر خصوصیات بیوشیمیایی و فعالیت آنتی­اکسیدانی گیاه دارویی شنبلیله تحت تنش شوری در گلخانه دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران انجام شد. آزمایش بصورت فاکتوریل و در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در سه تکرار اجرا گردید. تیمارهای آزمایشی عبارت از سه سطح تنش شوری شامل شاهد (بدون تنش)،60 و 120 میلی­مولار نمک کلرید سدیم و دو سطح تلقیح میکوریزایی (تلقیح و عدم تلقیح قارچ میکوریزاییGlomus mosseae) بود. صفات مورد ارزیابی شامل ارتفاع بوته، وزن خشک بوته، درصد کلونیزاسیون ریشه، درصد اسانس، محتوای پرولین و فعالیت آنزیم­های آنتی­اکسیدان سوپراکسیددیسمیوتاز، کاتالاز و گایاکول پراکسیداز بود. نتایج به دست آمده نشان دهنده اثرات بازدارنده تنش شوری بر شاخصه­های رشد گیاه دارویی شنبلیله بود. به نحوی که با افزایش شدت تنش شوری ارتفاع بوته و وزن خشک بوته به میزان قابل ملاحظه­ای کاهش یافت. به کارگیری تیمار میکوریزایی موجب افزایش ارتفاع و وزن خشک بوته­های شنبلیله در شرایط تنش گردید. همچنین تنش شوری کاهش درصد کلونیزاسیون ریشه، افزایش درصد اسانس و نیز افزایش محتوای پرولین اندام هوایی را به همراه داشت. به کارگیری تیمار میکوریزایی منجر به بهبود درصد اسانس گردید. هرچند تفاوت معنی­داری به لحاظ میزان پرولین میان گیاهان میکوریزایی و غیرمیکوریزایی مشاهده نگردید. تنش شوری باعث افزایش فعالیت آنزیم­های آنتی­اکسیدان مورد ارزیابی گردید. اعمال تیمار میکوریزایی نقش مؤثری در ارتقاء رشد و فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدان شنبلیله به ویژه در شرایط تنش شوری داشت. هر چند اثر متقابل شوری و میکوریزا برای آنزیم گایاکول پراکسیداز معنی­دار نبود.