پژوهشکده فناوری‌های نوین زیستی دانشگاه زنجان زیست فناوری گیاهان دارویی 2423-6039 12 1 2026 04 21 The Role and Application of Nanotechnology in Quantifying and Qualifying Active Ingredients of Medicinal Plants نقش و کاربرد نانو فناوری در تعیین کمیت و کیفیت مواد موثره گیاهان دارویی 738255 10.30470/jmpb.2026.2079244.1161 FA سیده زهرا احمدی گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران 0009-0004-2873-7562 Journal Article 2025 11 28 Introduction and Objective: Medicinal plants, as valuable sources of secondary metabolites, play a vital role in various industries. However, the natural production of these compounds is often limited. This review article aims to systematically examine the role and mechanisms of action of nanoparticles (including metallic, non-metallic, and carbon types) as novel elicitors for enhancing the production of secondary metabolites in medicinal plants.<br>Method and Theoretical Principles: The foundation of this review is based on the analysis of existing scientific evidence, which indicates that nanoparticles activate plant defense signaling pathways by inducing mild oxidative stress and generating reactive oxygen species. This process, in turn, leads to the modulation of key gene expression and the regulation of enzyme activities involved in the biosynthesis of secondary metabolites.<br>Results: Nanoparticles boost biosynthesis of phenols (2.3‑fold), flavonoids (80%), alkaloids, and essential oils (230%). For instance, essential oil in yarrow rose by 230% and silymarin in milk thistle by 75%. This review covers the shared and distinct mechanisms of these nano‑elicitors in various plants.<br>Conclusion: In summary, nanoparticles represent a promising and powerful strategy for the sustainable enhancement of the production of plant metabolites with high commercial value. The future perspective of this field includes optimizing the type, size, and concentration of nanoparticles for specific species, more detailed investigation of signaling pathways at the molecular level, and comprehensive assessment of the safety and regulations associated with the use of this technology in agriculture and industry. مقدمه و هدف: گیاهان دارویی به‌عنوان منابع ارزشمند متابولیت‌های ثانویه، نقش حیاتی در صنایع مختلف دارند. با این حال، تولید طبیعی این ترکیبات اغلب محدود است. این مقاله مروری با هدف بررسی سیستماتیک نقش و مکانیسم‌های عمل نانوذرات (شامل انواع فلزی، غیرفلزی و کربنی) به عنوان محرک‌های نوین برای افزایش تولید متابولیت‌های ثانویه در گیاهان دارویی تدوین شده است.<br>روش و مبانی نظری: مبانی این مرور بر اساس تحلیل شواهد علمی موجود می‌باشد که نشان می‌دهد نانوذرات با القای یک تنش اکسیداتیو خفیف و تولید گونه‌های فعال اکسیژن، مسیرهای سیگنالینگ دفاعی گیاه را فعال می‌کنند. این فرآیند به نوبه خود منجر به تعدیل بیان ژن‌های کلیدی و تنظیم فعالیت آنزیم‌های دخیل در بیوسنتز متابولیت‌های ثانویه می‌شود.<br>نتایج: ارزیابی مطالعات نشان می‌دهد که کاربرد نانوذرات می‌تواند بیوسنتز طیف وسیعی از ترکیبات ارزشمند از جمله فنل‌ها (افزایش تا 3/2 برابر)، فلاونوئیدها (افزایش تا ۸۰ %)، آلکالوئیدها و اسانس‌ها (افزایش تا ۲۳۰ %) را به‌صورت کمّی و کیفی افزایش دهد. به‌عنوان نمونه، در بومادران اسانس کل ۲۳۰ % و در خارمریم سیلیمارین ۷۵ % افزایش یافت. این مرور، سازوکارهای مشترک و خاص این نانومحرک‌ها را در گونه‌های گیاهی مختلف تبیین می‌کند.<br>نتیجه‌گیری: به طور خلاصه، نانوذرات یک راهبرد امیدبخش و قدرتمند برای افزایش پایدار تولید متابولیت‌های گیاهی با ارزش تجاری بالا هستند. چشم‌انداز این حوزه، شامل بهینه‌سازی نوع، اندازه و غلظت نانوذرات برای گونه‌های خاص، بررسی دقیق‌تر مسیرهای سیگنالینگ در سطح مولکولی، و ارزیابی جامع ایمنی و مقررات مرتبط با استفاده از این فناوری در کشاورزی و صنعت است. https://jmpb.znu.ac.ir/article_738255_8ee944f5bce1ed9e93130b120722a210.pdf