زیست فناوری گیاهان دارویی

چکیده گیاه تاتوره (.Datura metel L) گیاه دارویی مهمی است که جزو تیره سیب زمینی (Solanaceae) بوده و حاوی ترکیبات دارویی مهمی از جمله آتروپین و هیوسین (اسکوپولامین) می­ باشد که جزء تروپان آلکالوئیدها بوده و دارای خواص آنتی­کولینرژیکی شناخته شده ­ای هستند. در سال­های اخیر القای بافت کالوس به عنوان روش جدیدی برای به دست آوردن متابولیت­های ثانویه مطرح شده است. هدف از این پژوهش، القای کالوس از برگ جدا شده گیاهچه­ های تاتوره می­باشد تا بهترین غلظت هورمونی برای تولید کالوس بیشتر به دست آید. بذرهای تاتوره تحت شرایط استریل در محیط کشت MS کشت شدند و گیاهچه ­های تاتوره حاصل شدند. برگ­های گیاهچه­ ها جدا شده و به محیط کشت MS بدون هورمون منتقل شد، اما کالوس ­زایی رخ نداد. در مرحله بعد برگ­های گیاهچه­ ها در 9 تیمار هورمونی که حاوی غلظت­های مختلف اکسین 2,4-D و سیتوکینین کینیتین (Kin) بودند، به محیط کشت MS انتقال داده شدند. نمونه­ها چهار هفته در ژرمیناتور با دوره نوری 16 ساعت روشنایی و 8 ساعت تاریکی و دمای 25 درجه سانتی­گراد قرار گرفتند. نتایج نشان داد حداکثر کالوس­زایی در محیط کشت MS حاوی ترکیب دو هورمون با غلظت­های 1 میلی­گرم بر لیتر 2,4-D و 1 میلی­گرم بر لیتر Kin حاصل شد.
 

چکیده تحقیق حاضر با هدف ارزیابی نقش قارچ میکوریزایی بر ترکیب و میزان اسانس گیاه دارویی شوید تحت تنش شوری در گلخانه دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران انجام شد. آزمایش بصورت فاکتوریل و در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در سه تکرار اجرا گردید. تیمارهای آزمایشی شامل سه سطح تنش شوری (شاهد (بدون تنش)،60 و 120 میلی­مولار نمک کلرید سدیم)، دو سطح تلقیح میکوریزایی (تلقیح و عدم تلقیح قارچ میکوریزاییGlomusmosseae) و اندام گیاهی (برگ، سرشاخه گلدار و بذر) بودند. اسانس اندام­های مورد ارزیابی به روش تقطیر با آب استخراج و با بهره­گیری از دستگاه­های کروماتوگرافی گازی  (GC)و کروماتوگرافی گازی متصل به طیف سنج جرمی (GC/MS)تجزیه گردید. نتایج بدست آمده افزایش درصد و عملکرد اسانس اندام مختلف شوید را در شرایط تنش شوری نشان داد. در تمامی تیمارهای شوری درصد و عملکرد اسانس سرشاخه­های گلدار و بذرها بیشتر از برگ­ها بود. به کارگیری قارچ میکوریزایی در شرایط تنش اثر چندانی بر درصد اسانس نداشت. هرچند عملکرد اسانس اندام­های مختلف به ویژه سرشاخه­های گلدار به میزان قابل توجهی افزایش یافت. آلفا فلاندرن، لیمونن، کاروون، آلفا توجن، دیل اتر و دی هیدروکاروون ترکیباتی بودند که به طور مشترک در هر سه اندام مورد ارزیابی یافت شدند. آلفا فلاندرن و کاروون ترکیبات اصلی برگ و سرشاخه­های گلدار و لیمونن ترکیب اصلی موجود در اسانس بذر بود. در شرایطی که واکنش همه ترکیبات به تنش شوری مثبت بود، آلفا توجن در شرایط تنش کاهش یافت. تیمار میکوریزایی میزان کاروون، آلفا فلاندرن موجود در سرشاخه­های گلدار و برگ گیاهان میکوریزایی را نسبت به گیاهان غیرمیکوریزای افزایش داد. این در حالی است که میزان لیمونن بذر گیاهان میکوریزای نسبت به گیاهان غیرمیکوریزایی بالاتر بود. در سایر ترکیبات بذر اختلاف معنی­داری میان گیاهان میکوریزایی با شاهد مشاهده نشد. براساس نتایج به دست آمده به نظر می­رسد که اعمال تنش ملایم شوری بتواند بدون آنکه اثر منفی معنی­داری بر رشد گیاه داشته باشد، میزان و کیفیت اسانس گیاه دارویی شوید را بهبود بخشد.
 

چکیده اسطوخودوس یکی از مهم‌ترین گیاهان دارویی و معطر است که به تیره نعناعیان تعلق دارد. در این پژوهش به کمک تکنیک کشت درون شیشه ایی کالوس‌زایی، باززایی از کالوس و باززایی مستقیم مورد مطالعه قرار گرفت. دو آزمایش جداگانه بهینه‌سازی القای کالوس و باززایی غیر مستقیم و باززایی مستقیم اجرا شد. طرح آماری مورد استفاده در آزمایش‌های القای کالوس و باززایی غیرمستقیم، فاکتوریل در قالب طرح املاً تصادفی با تنظیم‌کننده‌های رشدی 2,4-D در سه سطح (0، 2/0 و 4/0 میلی‌گرم در لیتر) در ترکیب با غلظت‌های مختلف kinetin در سه سطح (0، 2/0 و 4/0 میلی‌گرم در لیتر) با 4 تکرار بود. آزمایش باززایی مستقیم به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با 3 تکرار اجرا گردید. نتایج آزمایش نشان داد که بیش‌ترین درصد کالوس به همراه حجیم‌ترین کالوس‌ها در محیط MS به‌اضافه 4/0 میلی‌گرم در لیتر 2,4-D و 4/0میلی‌گرم در لیتر kin حاصل شد. باززایی غیرمستقیم و ظهور گیاه‌چه فقط از کالوس‌های ریزنمونه ساقه و در محیط کشت MS حاوی 6/1میلی‌گرم در لیتر BAP به همراه 1 میلی‌گرم در لیتر kin که در آن کالوس‌های واکشت شده بعد از مدت زمانی به رنگ سبز درآمده و بعد از حدود 45 روز از واکشت، روی آن اندام هوایی تشکیل شد. در آزمایش باززایی مستقیم ترکیب 2 میلی‌گرم در لیتر BAP به همراه 2 میلی‌گرم در لیتر kin بیش‌ترین درصد باززایی را ایجاد کردند.

چکیده زوفای معمولی (Hyssopus officinalis) و گونه­ی دیگر زوفای محلی (Hyssopus angustifilius) گیاهی دارویی علفی، چندساله، متعلق به تیره نعناعیان است. هدف از این آزمایش دستیابی به بهترین محیط کشت و ترکیب هورمونی برای تولید کالوس است که بتوان در پژوهش ها و مراحل بعد به باززایی گیاه و تولید متابولیت های ثانویه به خصوص در گونه محلی که رو به انقراض است دست یافت. بدین منظور ابتدا بذور ضدعفونی و در محیط MS کشت گردید و بعد از دو هفته نمونه های ساقه جدا و به محیط کشت MS و B5 با غلظت های هورمونی (شاهد، 0.5 mg 2,4-D ، 1 mg 2,4-D، 0.2 mg NAA +0.5 mg 2,4-D ، 0.2 mg NAA+1 mg 2,4-D)  کشت گردیدند و در شرایط کنترل شده اتاقک کشت نگهداری شدند و بعد یادداشت برداری صفات زمان شروع کالوس، درصد نمونه های کالوس ده،  وزن تر، وزن خشک و رنگ کالوس انجام گردید. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر متقابل بین گونه، محیط کشت و تیمار هورمونی در سطح یک درصد معنی دار شد و نتایج مقایسه میانگین داده ها نشان داد که بیشترین میزان تولید کالوس در هر دو گونه محلی و معمولی در تیمار (0.5 mg 2,4-D + 0.2 mg NAA)در محیط کشت  Ms می باشد. بنابراین با توجه به این پژوهش، تیمار ذکر شده برای کالوس دهی این گیاه پیشنهاد می­گردد. با توجه به اهمیت این دو گونه دارویی زوفا به ویژه گونه محلی و خطر انقراض آن، نتایج این آزمایش می تواند برای حفاظت این گونه مورد استفاده قرار گیرد.

چکیده گونه ی Lunularia cruciata  یک نوع جگرواش است که به تیره ی Lunulariaceae تعلق دارد. این گیاه دارای تال های کوچکی است که بر روی زمین های مرطوب می روید. گیاهان این تیره با کمک جام جوانه هلالی شکل خود به آسانی قابل شناسایی اند. تال های بالغ گیاه در سه ارتفاع متفاوت و در دو زمان تولیدمثل جنسی و غیرجنسی در شهر رامسر جمع آوری شد. پس از خشک کردن نمونه ها با کمک اتانول خالص در دستگاه  سوکسله عصاره گیاه استخراج  شد و آنالیز متابولیت های آن با کمک تکنیک کروماتوگرافی گازی(GC) و شناسایی ترکیبات با استفاده از طیف سنج جرمی(MS) انجام شد. بررسی ها نشان داد که مهم ترین ترکیبات موجود در گیاه ترپنوئیدها، اسیدهای چرب اشباع و غیراشباع می باشند. از میان ترکیبات موجود در عصاره ها پالمیتیک اسید، تترادکانوئیک اسید، تترادکان، فیتول، نئوفیتادین و ژیبرلیک اسید مورد بررسی آماری قرار گرفت. نتایج نشان داد که تغییر ارتفاع بر تمام ترکیبات به جز پالمیتیک اسید در سطح احتمال 1% تاثیر معنی داری داشته است و مقدار این ترکیبات به جز فیتول اختلاف معنی داری را در سطح احتمال 1% در دو زمان تولیدمثل جنسی و غیرجنسی نشان داد.

چکیده تحقیق حاضر با هدف ارزیابی نقش قارچ میکوریزایی بر خصوصیات بیوشیمیایی و فعالیت آنتی­اکسیدانی گیاه دارویی شنبلیله تحت تنش شوری در گلخانه دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران انجام شد. آزمایش بصورت فاکتوریل و در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در سه تکرار اجرا گردید. تیمارهای آزمایشی عبارت از سه سطح تنش شوری شامل شاهد (بدون تنش)،60 و 120 میلی­مولار نمک کلرید سدیم و دو سطح تلقیح میکوریزایی (تلقیح و عدم تلقیح قارچ میکوریزاییGlomus mosseae) بود. صفات مورد ارزیابی شامل ارتفاع بوته، وزن خشک بوته، درصد کلونیزاسیون ریشه، درصد اسانس، محتوای پرولین و فعالیت آنزیم­های آنتی­اکسیدان سوپراکسیددیسمیوتاز، کاتالاز و گایاکول پراکسیداز بود. نتایج به دست آمده نشان دهنده اثرات بازدارنده تنش شوری بر شاخصه­های رشد گیاه دارویی شنبلیله بود. به نحوی که با افزایش شدت تنش شوری ارتفاع بوته و وزن خشک بوته به میزان قابل ملاحظه­ای کاهش یافت. به کارگیری تیمار میکوریزایی موجب افزایش ارتفاع و وزن خشک بوته­های شنبلیله در شرایط تنش گردید. همچنین تنش شوری کاهش درصد کلونیزاسیون ریشه، افزایش درصد اسانس و نیز افزایش محتوای پرولین اندام هوایی را به همراه داشت. به کارگیری تیمار میکوریزایی منجر به بهبود درصد اسانس گردید. هرچند تفاوت معنی­داری به لحاظ میزان پرولین میان گیاهان میکوریزایی و غیرمیکوریزایی مشاهده نگردید. تنش شوری باعث افزایش فعالیت آنزیم­های آنتی­اکسیدان مورد ارزیابی گردید. اعمال تیمار میکوریزایی نقش مؤثری در ارتقاء رشد و فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدان شنبلیله به ویژه در شرایط تنش شوری داشت. هر چند اثر متقابل شوری و میکوریزا برای آنزیم گایاکول پراکسیداز معنی­دار نبود.