تحلیل واکنش چهار ژنوتیپ شیرین‌بیان (Glycyrrhiza glabra) به کمبود آب با تکیه بر نشانگرهای جوانه‌زنی، رشد اولیه و تنظیمات بیوشیمیایی در شرایط کنترل‌شده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه تهران

10.30470/jmpb.2026.2087030.1174
چکیده
کمبود آب از مهم‌ترین تنش‌های محیطی مؤثر بر استقرار و رشد اولیه گیاهان دارویی به شمار می‌رود و شناسایی ژنوتیپ‌های سازگار با این شرایط، گامی اساسی در توسعه کشت پایدار آن‌هاست. در این پژوهش، پاسخ چهار ژنوتیپ شیرین‌بیان (Glycyrrhiza glabra) به تنش خشکی در دو محیط کنترل‌شده شامل آزمایشگاه و گلخانه ارزیابی شد. در بخش آزمایشگاهی، تنش با استفاده از پلی‌اتیلن‌گلایکول 3000 در سطوح مختلف پتانسیل اسمزی اعمال گردید و در گلخانه، رژیم‌های متفاوت رطوبتی خاک بر مبنای درصد ظرفیت زراعی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار به کار گرفته شد. به‌منظور تبیین الگوی پاسخ ژنوتیپ‌ها، صفاتی نظیر درصد جوانه‌زنی، طول ریشه‌چه، طول ساقه‌چه، شاخص بنیه بذر، میزان کلروفیل، پرولین و قندهای محلول اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد که تشدید تنش خشکی با افت معنی‌دار در مؤلفه‌های جوانه‌زنی و رشد گیاهچه همراه بود و محتوای کلروفیل نیز روند کاهشی نشان داد. در مقابل، تجمع پرولین و قندهای محلول در شرایط تنش افزایش یافت که بیانگر فعال‌شدن سازوکارهای تنظیم اسمزی و پاسخ‌های حفاظتی گیاه است. همچنین اختلاف معنی‌داری میان ژنوتیپ‌ها از نظر شدت پاسخ به خشکی مشاهده شد که حاکی از وجود تنوع در ظرفیت سازگاری آن‌هاست. در مجموع، بهره‌گیری همزمان از شاخص‌های رشدی و بیوشیمیایی در مرحله گیاهچه می‌تواند رویکردی کارآمد برای شناسایی ژنوتیپ‌های متحمل به خشکی در شیرین‌بیان باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات