2
دانشیار گروه تولید و ژنتیک گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه زنجان ، زنجان، ایران
3
پژوهشکده فناوریهای نوین زیستی دانشگاه زنجان، زنجان، ایران
10.30470/jmpb.2026.2104166.1183
چکیده
الیسیتاسیون نوری یکی از رویکردهای نوین و قابل‌کنترل برای تحریک تولید متابولیت‌های ثانویه در کشت‌های درون‌شیشه‌ای گیاهی است. با وجود اهمیت گسترده ترکیباتی مانند فنولیک‌ها، فلاونوئیدها، ترپنوئیدها و آلکالوئیدها در صنایع دارویی، غذایی، آرایشی و کشاورزی، تولید این ترکیبات در کشت‌های سلولی، کالوسی و اندامی، اغلب به دلیل فقدان تنش‌های طبیعی در سطح پایینی قرار دارد. نور، افزون بر نقش خود به‌عنوان منبع انرژی فتوسنتزی، یک پیام محیطی مهم است که از طریق گیرنده‌هایی مانند فیتوکروم‌ها، کریپتوکروم‌ها، فوتوتروپین‌ها و UVR8، رشد، مورفوژنز، بیان ژن و مسیرهای متابولیکی را تنظیم می‌کند. در این مقاله مروری، اثر کیفیت طیفی، شدت تابش، فتوپریود و پرتوهای فرابنفش بر تولید متابولیت‌های ثانویه در سیستم‌های کشت بافت بررسی شده است. گذار از لامپ‌های فلورسنت به سامانه‌های LED امکان کنترل دقیق طول موج، شدت و نسبت طیفی نور را فراهم کرده و زمینه طراحی نسخه‌های نوری اختصاصی برای هر گونه و متابولیت هدف را ایجاد کرده است. نور آبی، عمدتا از طریق فعال‌سازی شبکه‌های وابسته به کریپتوکروم، HY5 و عوامل رونویسی خانواده MYB، با تحریک مسیر فنیل‌پروپانوئیدی و تجمع ترکیبات فنولی و فلاونوئیدی ارتباط دارد. نور قرمز نیز با واسطه فیتوکروم‌ها، وضعیت فتوسنتزی، مورفوژنز و در برخی گونه‌ها مسیرهای ترپنوئیدی و آلکالوئیدی را تعدیل می‌کند. نور سبز و ترکیب‌های قرمز و آبی نیز می‌توانند پاسخ‌های اختصاصی و گاه هم‌افزا ایجاد کنند.
حق نظری، آرمان، عظیمی، محمدرضا و عمارلو، علی. (1405). کاربرد نور به‌عنوان الیسیتور غیرزیستی در کشت بافت گیاهی و تولید متابولیت‌های ثانویه. (e743273). زیست فناوری گیاهان دارویی، 12(1)، e743273 https://doi.org/10.30470/jmpb.2026.2104166.1183
MLA
حق نظری، آرمان، عظیمی، محمدرضا، و عمارلو، علی. "کاربرد نور به‌عنوان الیسیتور غیرزیستی در کشت بافت گیاهی و تولید متابولیت‌های ثانویه" .e743273 ، زیست فناوری گیاهان دارویی، 12، 1، 1405، e743273. doi: 10.30470/jmpb.2026.2104166.1183
HARVARD
حق نظری، آرمان، عظیمی، محمدرضا، و عمارلو، علی. (1405). 'کاربرد نور به‌عنوان الیسیتور غیرزیستی در کشت بافت گیاهی و تولید متابولیت‌های ثانویه'، زیست فناوری گیاهان دارویی، 12(1), e743273. doi: 10.30470/jmpb.2026.2104166.1183
CHICAGO
حق نظری، آرمان، عظیمی، محمدرضا و عمارلو، علی، "کاربرد نور به‌عنوان الیسیتور غیرزیستی در کشت بافت گیاهی و تولید متابولیت‌های ثانویه." زیست فناوری گیاهان دارویی، 12 1 (1405): e743273, doi: 10.30470/jmpb.2026.2104166.1183
VANCOUVER
حق نظری آرمان، عظیمی محمدرضا، عمارلو علی. کاربرد نور به‌عنوان الیسیتور غیرزیستی در کشت بافت گیاهی و تولید متابولیت‌های ثانویه. زیست فناوری گیاهان دارویی. 1405;12(1):e743273. doi: 10.30470/jmpb.2026.2104166.1183
