زیست فناوری گیاهان دارویی

چکیده این مطالعه با هدف بررسی اثر سطوح مختلف زغال حاصل از چوب اقاقیا بر برخی خصوصیات رشدی، محتوای اسانس و جذب عناصر غذایی گیاه مریم گلی تحت تنش کادمیوم انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل سطوح مختلف زغال (0، 1 و 2 درصد وزنی خاک هر گلدان) و تنش کادمیوم در سه سطح 0، 30 و 60 میلی‌گرم بر کیلوگرم خاک بود که بصورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با 4 تکرار در گلخانه تحقیقاتی گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد انجام گردید. نتایج حاصل نشان داد افزایش غلظت کادمیوم موجب کاهش معنی‌دار رشد گیاه مریم گلی از نظر ارتفاع، قطر ساقه، تعداد شاخه فرعی، سطح برگ،تعداد برگ، زیست توده و رشد ریشه گردید. تنش کادمیوم همچنین سبب کاهش محتوای اسانس و مقدار عناصر نیتروژن، فسفر، پتاسیم و افزایش میزان آهن، منگنز و کادمیوم در اندام‌های هوایی گیاه مریم گلی شد. استفاده از زغال با کاهش انتقال کادمیوم از ریشه به اندام‌های هوایی و بهبود جذب عناصر غذایی، اثرات مضر کادمیوم بر رشد گیاه را کاهش داد. در گیاهان تیمار شده با افزایش غلظت زغال، میزان اسانس سرشاخه‌های گل‌دار مریم گلی به‌طور معنی‌داری افزایش یافت. بیشترین اثر ذغال روی خصوصیات رشدی، میزان اسانس و غلظت عناصر غذایی در بالاترین غلظت استفاده شده (2 درصد وزنی خاک هر گلدان) و در گیاهان تحت تنش شدید کادمیوم مشاهده گردید.

چکیده جنس آویشن (Thymus ssp) ازجمله گیاهانی با پراکنش مدیترانه‌ای می باشد این گیاه حدود ۳۵۰ گونه دارد و در ایران ۱۴ گونه گیاه معطر و چند ساله دارد که بیشتر در مناطق کوهستانی رشد می کند و با دارا بودن بیش از 20 نوع ترکیب شیمیائی عمده شناخته‌شده تاثیر مهمی در درمان و سلامت و صنایع مختلف دارد. درصد اسانس آویشن بین 0.8 تا 1.4 متغیر می باشد و بیشترین اجزاء آن شامل ترکیبات فنلی، مونوترپن‌ها و سسکوئی‌ترپن‌ها می‌باشد. تیمول جزء اصلی ترکیبات فنلی در گیاه آویشن است. از برگ آویشن در فرآورده های غذایی و همچنین از اسانس گیاه در نوشیدنی‌ها و صنایع دارویی, بهداشتی و آرایشی استفاده متنوعی می‌شود. روغن آویشن دارای خواصی نظیر ضد اسپاسم, بادشکن, ضدقارچی, ضد باکتریایی, ضدعفونی کننده, ضد کرم, ضد رماتیسم, خلط آور, آنتی اکسیدان, نگهدارنده طبیعی غذا و تأخیر دهنده پیری پستانداران می باشد. اسانس آویشن از جمله ده اسانس معروف می باشد که جایگاه خاصی در تجارت جهانی دارد در این پژوهش مروری کلی بر تحقیقات و یافته های علمی بویژه گونه ها و تنوع مورفولوژیکی و فیتوشیمیایی جنس آویشن می باشد تا کنون تحقیقات زیادی بر روی این جنس صورت گرفته است ولی به لحاظ تنوع بالای گونه های این جنس و همچنین اثرات اقلیمی و اکولوژیک متنوع و زیر گونه های فراوان ویژگی‌های فیتوشیمیایی بسیار متنوع در این جنس جمع بندی مناسبی در این خصوص وجود ندارد امید است با جمع بندی یافته های محققین بتوان افقی جدید در بررسی گونه های اندمیک ایران و ارقام پربازده جهانی گشود.

چکیده چکیده: به‌منظور بررسی تنش کم‌آبیاری (ظرفیت زراعی، 50 و 30% ظرفیت زراعی) و محلول‌پاشی با گاما آمینو بوتیریک اسید (گابا) و اسپرمین (بدون محلول‌پاشی و 3 میلی‌گرم در لیتر) و کاربرد توام آن‌ها بر رشد و برخی صفات فیزیولوژیک ریحان آزمایشی اجرا گردید. بالاترین بیوماس گیاه در تیمار آبیاری در شرایط ظرفیت زراعی همراه با محلول‌پاشی همزمان اسپرمین و گابا مشاهده شد. بیشترین محتوای کلروفیل a، کلسیم، منیزیم، فسفر و پتاسیم در تیمار آبیاری در شرایط ظرفیت زراعی مشاهده شد. تیمار‌های آبیاری در شرایط ظرفیت‌ زراعی و 50% ظرفیت ‌زراعی موجب افزایش محتوای کلروفیل b و نیتروژن شد. آبیاری در 30 درصد ظرفیت زراعی موجب افزایش محتوای پراکسید هیدروژن، مالون دی‌آلدئید و افزایش پرولین شد. هرسه ترکیب مورد استفاده در محلول‌پاشی ( گابا، اسپرمین و مخلوط گابا + اسپرمین) موجب افزایش محتوای کلروفیل b، نیتروژن و پتاسیم شد. محلول‌پاشی همزمان گابا و اسپرمین موجب کاهش محتوای پراکسید هیدروژن و مالون دی‌آلدئید و افزایش محتوای کلروفیل a، پرولین، فنل، کلسیم، منیزیم، فسفر و محتوای اسانس در گیاه گردید. محتوای اسانس در تیمار آبیاری در 50% ظرفیت زراعی افزایش یافت. 16 جزء در اسانس ریحان شناسایی شد. متیل چاویکول (8/42-42/38 %) بیشترین جزء شناسایی شده در اسانس بود که بیشترین مقدار آن در تیمار آبیاری در 30 درصد ظرفیت زراعی با محلول‌پاشی همزمان گابا و اسپرمین مشاهده شد. نتایج حاصل از بررسی حاضر نشان‌دهنده‌ی تاثیر مثبت کاربرد همزمان گابا و اسپرمین بر صفات مورد مطالعه در گیاه تحت تنش کم‌آبیاری بود.

چکیده با توجه به رشد روزافزون تقاضا برای گیاهان دارویی و اهمیت فزاینده آن‌ها در جامعه جهانی، مطالعه حاضر به بررسی ترکیبات شیمیایی اسانس و محتوای فنولی اندام‌ گل و برگ گیاه Stachys schtschegleevi (پولک) از خانواده نعناعیان، پرداخته است. نمونه‌های گیاهی از منطقه جلفا جمع‌آوری شده و اسانس‌ها با استفاده از دستگاه کلونجر استخراج گردید. آنالیز ترکیبات شیمیایی اسانس‌ها با استفاده از کروماتوگرافی گازی (GC) و کروماتوگرافی گازی متصل به طیف‌سنج جرمی (GC-MS) انجام شد. نتایج نشان داد که درصد اسانس در اندام گل 39 درصد بیشتر از برگ بود و تجزیه و تحلیل اسانس‌ها منجر به شناسایی 61 ترکیب در گل (39/98 درصد از کل ترکیبات) و 49 ترکیب در برگ (73/98 درصد از کل ترکیبات) گردید. و ترکیبات غالب در اندام گل شامل germacrene D (69/20 درصد)، α-cadinol (51/9 درصد)، α-muurolene (16/7 درصد)، n-hexadecanoic acid (93/5 درصد)، thymol (41/5 درصد)، spathulenol (77/4 درصد)، α-pinene (62/4 درصد) و β-pinene (4 درصد) بود و همچنین ترکیبات غالب اسانس برگ پولک شامل α-pinene (98/12 درصد)، germacrene D (92/11 درصد)، α-cadinol(90/7 درصد)، thymol (91/6 درصد)، n-hexadecanoic acid (82/4 درصد)، spathulenol (44/4 درصد) و α-muurolene (22/4 درصد) بودند. ارزیابی ترکیبات فنولی نشان داد که میزان فنل کل و فلاونوئید در گل (8/81 و 5/3 میلی‌گرم بر گرم عصاره خشک) بیشتر از برگ (10/56 و 3 میلی‌گرم بر گرم عصاره خشک) بود. بنابراین، اندام گل پولک به دلیل داشتن درصد اسانس بالاتر و غنای بیشتر در ترکیبات فنولی، برای کاربردهای صنعتی، به‌ویژه در زمینه اسانس‌گیری، مناسب‌تر از اندام برگ محسوب می‌شود.

چکیده استفاده بی‌رویه و غیراصولی از ترکیبات ضدمیکروبی، سبب بروز سویه‌های نوپدید مقاوم به داروهای رایج شده‌اند. به همین دلیل ضروری است منابع جدیدی برای مبارزه با عوامل بیماری‌زای میکروبی، کشف و معرفی گردد. هدف این مطالعه بررسی اثر ضدباکتریایی عصاره اتانولی برگ کنار بر چهار باکتری اشریشیا کلی، استافیلوکوکوس اورئوس، استافیلوکوکوس اپیدرمیدیس و کورینه‌باکتریوم گلوتامیکوم می‌باشد. غربال‌گری اولیه اثر ضدباکتریایی عصاره برگ کنار با روش انتشار دیسک انجام شد. در گام بعد، حداقل غلظت مهارکنندگی با استفاده از روش رقت‌سازی در میکروپلیت تعیین گردید و حداقل غلظت کشندگی نیز با کشت میکروبی مشخص شد. بر اساس نتایج، بیشترین اثر ضدباکتریایی عصاره برگ کنار بر کورینهباکتریوم گلوتامیکوم مشاهده شد. نتایج آزمون رقت‌سازی در میکروپلیت نشان داد که حداقل غلظت مهار کنندگی برای تمامی باکتری‌ها به جز اشریشیا کلی، غلظت 75 میلی‌گرم بر میلی لیتر عصاره می‌باشد. کمترین درصد زندهمانی در کورینه‌باکتریوم گلوتامیکوم و استافیلوکوکوس اپیدرمیدیس مشاهده شد. حداقل غلظت کشندگی دو باکتری اشاره شده برابر با 150 میلی گرم بر میلی‌لیتر بود. در مقابل، غلظت 300 میلی گرم بر میلی‌لیتر به عنوان حداقل غلظت کشنده اشریشیا کلی تعیین گردید. نتایج این پژوهش نشان داد عصاره اتانولی برگ کنار دارای خاصیت ضدباکتریایی قابل توجه بخصوص بر باکتری‌های گرم مثبت مورد مطالعه در این پژوهش داشت و می‌توان از عصاره اتانولی برگ کنار به عنوان منبع طبیعی برای توسعه داروهای ضدباکتریایی جدید استفاده کرد.

چکیده گیاهان دارویی به واسطه داشتن ترکیبات زیست فعال مانند فنل‌ها و فلاونوئیدها، به عنوان منابع مهم ضداکسایشی شناخته می‌شوند که می‌توانند در پیشگیری و درمان بسیاری از بیماری‌ها موثر باشند. ترکیبات فنلی و فلاونوئیدی به دلیل داشتن خواص ضداکسایشی، ضدالتهابی و ضدسرطانی، توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده‌اند. روش‌های استخراج عصاره گیاهان، به ویژه نوع حلال، درصد حلال و زمان استخراج، تاثیر قابل‌توجهی بر میزان و نوع ترکیبات استخراج شده دارند. در این پژوهش تاثیر روش‌های مختلف استخراج شامل خیساندن و امواج فراصوت، نوع و غلظت حلال (اتانول و متانول در غلظت‌های 50 و 70 درصد) و زمان استخراج (5 و 10 دقیقه) بر محتواهای فنل و فلاونوئید کل و خاصیت ضداکسایشی عصاره‌های گیاهان خرفه و میوه و برگ کنار مورد بررسی قرار گرفت. برای آنالیز آماری از آزمایش‌های فاکتوریل بر پایه طرح کاملا تصادفی با دو تکرار استفاده شد. نتایج نشان داد که بیشینه محتوای ترکیبات فنلی در عصاره گیاه خرفه با استفاده از روش خیساندن و حلال متانول 70% و زمان استخراج پنج دقیقه به دست آمد. همچنین، بیشترین محتوای فلاونوئید کل در عصاره برگ کنار در شرایط مشابه به دست آمد. در مورد فعالیت ضداکسایشی، بیشترین فعالیت در عصاره برگ کنار با استفاده از حلال اتانول 70% و زمان استخراج 10 دقیقه به دست آمد. این مطالعه نشان داد که بهینه‌سازی شرایط استخراج می‌تواند به طور قابل‌توجهی بر کارایی استخراج ترکیبات مفید از گیاهان دارویی تاثیر بگذارد و موجب تولید عصاره‌هایی با خواص ضداکسایشی قوی‌تر شود.