پروانش (Catharanthus roseus) یکی از گیاهان دارویی مهم است که به دلیل دارا بودن آلکالوئیدهایی مانند وینبلاستین و وینکریستین، توانایی بالایی در مهار تقسیم سلولی دارد و میتواند بهعنوان جایگزین کلشیسین در برنامههای پلیپلوئیدیسازی استفاده شود. هدف این پژوهش بررسی تأثیر عصارههای آبی و اتانولی برگ پروانش بر تقسیم سلولی در سلولهای مریستمی ریشه پیاز (Allium cepa) بود. عصارهها در چهار غلظت (۰، ۲۰، ۵۰ و ۱۰۰درصد) تهیه و به پیاز اعمال شدند. آزمایش به صورت کاملاً تصادفی و فاکتوریل با سه تکرار انجام شد. صفات مورد بررسی شامل طول و تعداد ریشه، زمان ریشهزایی، شاخص میتوز، شاخصهای فازی، تعداد کروموزومها و ناهنجاریهای سیتولوژیکی نظیر چندهستهای شدن و پل کروماتیدی بود. نتایج نشان داد که با افزایش غلظت عصاره، طول ریشه کاهش یافت و ریشهزایی در عصاره اتانولی کندتر شد، بهطوری که بیشترین تأخیر در غلظت 100درصد مشاهده گردید. بیشترین شاخص پروفاز در ۲۰درصد عصاره هر دو نوع و بیشترین شاخص تلوفاز در 100درصد عصاره اتانولی ثبت شد. شاخص میتوز در ۲۰ و 50 درصد عصاره اتانولی به بالاترین میزان رسید. ناهنجاریهای کروموزومی شامل چسبندگی، شکستگی و مضاعفشدگی عمدتاً در 50 درصد عصاره اتانولی مشاهده شد، در حالی که پل کروماتیدی فقط در 50 درصد عصاره آبی ثبت گردید. این یافتهها نشان میدهد که آلکالوئیدهای پروانش میتوانند با تأثیر بر میتوز در برنامههای بهنژادی و پلیپلوئیدیسازی گیاهان دارویی کاربرد داشته باشند.
