بررسی سازوکارهای فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی و تعدیل سیستم دفاع آنتی‌اکسیدانی گیاه دارویی کبر (Capparis spinosa L.) در پاسخ به تنش خشکی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 محقق موسسه تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال

2 استاد دانشکده کشاورزی دانشگاه زنجان

3 استاد سازمان تحقیقات، ترویج و آموزش کشاورزی

4 استاد دانشگاه والنسیا

10.30470/jmpb.2026.2086857.1173
چکیده
به‌منظور ارزیابی پاسخ‌های فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی گیاهچه اکوتیپ‌های مختلف گیاه دارویی کبر (Capparis spinosa L.) به تنش خشکی، آزمایشی در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در شرایط آزمایشگاهی در سال 1402 در آزمایشگاه تجزیه کیفی بذر مؤسسه تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال کرج اجرا گردید. در این مطالعه، بذرهای متعلق به نه اکوتیپ بومی کبر شامل استان اردبیل (مغان)، استان البرز (کرج)، استان ایلام (مهران)، استان خراسان شمالی (بجنورد)، کرمانشاه (دالاهو) و خوزستان (رامهرمز، هندیجان، ماهشهر و اهواز) مورد ارزیابی قرار گرفتند. تنش خشکی با استفاده از پلی‌اتیلن گلیکول 6000 در سطح پتانسیل اسمزی 6- بار اعمال گردید. نتایج نشان داد که تنش خشکی موجب افزایش معنی‌دار مالون‌دی‌آلدئید از حدود 5/6 به 3/11 نانومول بر گرم وزن تر و پراکسید هیدروژن از 1/3 به 0/6 میکرومول بر گرم وزن تر گردید، در حالی‌که کلروفیل کل از 35/0 به 21/0 میلی‌گرم بر گرم وزن تر کاهش یافت. در مقابل، محتوای پرولین (7/12 تا 8/45 میکروگرم بر گرم وزن تر)، فنل کل (6/2 تا 6/3 میلی‌گرم گالیک اسید بر گرم وزن تر) و ظرفیت آنتی‌اکسیدانی (38 تا 47 درصد مهار DPPH) افزایش معنی‌داری نشان دادند. مقایسه اکوتیپ‌ها نشان داد که در شرایط بدون تنش، اکوتیپ‌های کرج و مغان دارای بیشترین پایداری فیزیولوژیکی بودند، در حالی‌که تحت تنش خشکی اکوتیپ‌های ماهشهر و هندیجان با دارا بودن کمترین شاخص‌های آسیب اکسیداتیو و بیشترین تجمع ترکیبات حفاظتی به‌عنوان اکوتیپ‌های متحمل معرفی شدند. به‌طور کلی، نتایج بیانگر نقش کلیدی سیستم آنتی‌اکسیدانی و تنظیم اسمزی در سازگاری گیاه کبر به شرایط خشکی می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات