زیست فناوری گیاهان دارویی

چکیده به دلیل اثرات جانبی ناشی از مصرف نگهدارنده‌های شیمیایی و همچنین افزایش روز افزون مقاومت باکتری­ها نسبت به آنتی‌بیوتیک­ها، شناسایی ترکیبات ضد­میکروبی با منشاء طبیعی در سالهای اخیر مورد توجه فراوان قرار گرفته است. لذا مطالعه حاضر به منظور ارزیابی اثرات ضد­باکتریایی عصاره‌های آبی و اتانولی بیلهر، آویشن شیرازی و چویل انجام شد. از آزمون انتشار از دیسک برای ارزیابی فعالیت ضدمیکروبی استفاده گردید. همچنین حداقل غلظت مهارکنندگی (MIC) و حداقل غلظت کشندگی (MBC) با استفاده از روش رقت لوله‌ای تعیین شد. با توجه به نتایج، عصاره‌ی آویشن شیرازی دارای اثر ضدباکتریایی قوی می‌باشد. بطوریکه در رقت µg/ml 10 رشد Listeria monocytogenes و Staphylococcus aureusرا متوقف نمود و در غلظت µg/ml 20 دارای اثر کشندگی بر Staphylococcus aureusبود. همچنین عصاره‌ی اتانولی بیلهر در غلظت‌های پایین برListeria monocytogenes  وStaphylococcus aureus اثر ضدباکتریایی نشان داد و در غلظت µg/ml 40 نیز بر Escherichia coliموثر بود. عصاره‌ی اتانولی چویل نیز در غلظت‌های مورد استفاده بر باکتری‌های مورد آزمایش موثر بود. بیشترین قطر هاله عدم رشد مربوط به عصاره‌ی اتانولی بیلهر بر L. monocytogenes بود. طبق نتایج این مطالعه، عصاره‌های این گیاهان را می‌توان به عنوان یک منبع بالقوه از ترکیبات ضدمیکروبی در صنایع غذایی و پزشکی مورد استفاده قرار داد.

چکیده گیاه دارویی رازیانه از قدیمی‌ترین گیاهان دارویی شناخته شده است که در مناطق گسترده ای از ایران و جهان بصورت خودرو رشد و بصورت تجاری نیز کشت می‌گردد. در این پژوهش، تنوع ژنتیکی 17 اکوتیپ رازیانه ایرانی با استفاده از5 نشانگر ISSR بررسی گردید. نشانگرهای ISSR در کل تعداد 51 قطعه DNA ژنومی تکثیر کردند که 45 باندچند شکل را آشکار نمودند. میانگین تکثیر هر باند چند شکل به ازای هر پرایمر ، میانگین محتوای چند شکلی (PIC) و شاخص مارکری (MI)به ترتیب 9،  478/0 و 92/5 محاسبه گردید. دندروگرام بر اساس نتایج UPGMA و ماتریس جاکارد رسم گردید. در گروه بندی حاصل از نشانگر ISSR، اکوتیپ‌های مورد بررسی به سه گروه اصلی طبقه بندی شدند. نمایش اکوتیپ ها بر روی نمودار دو بعدی و سه بعدی براساس سه مؤلفۀ اصلی اول حاصل تجزیه به مؤلفه‌های هماهنگ(PCoA) ، به میزان قابل قبولی، اکوتیپ‌ها را تفکیک نموده و گروه بندی حاصل از تجزیۀ خوشه‌ای را تأیید کرد. نتایج این بررسی نشان داد که اکوتیپ‌های مورد بررسی دارای تنوع ژنتیکی معنادار بوده و طبقه بندی ژنتیکی آنها با پراکنش جغرافیایی مطابقت دارد. 

چکیده ماکروجلبک‌های دریایی منبع غنی از اسیدهای چرب غیر اشباع و ترکیباتی با خاصیت مهارکنندگی رادیکال‌های آزاد به شمار می‌روند که دارای اثرات فیزیولوژیکی متعدد و خواص درمانی بسیار بوده و نقش بسزایی بر سلامت انسان ایفا می‌نمایند. در این مطالعه ترکیب اسید چرب، خواص فیزیکوشیمیایی، توانایی مهارکنندگی رادیکال‌های آزاد و ارزیابی حسی ماکروجلبک قهوه‌ای N. zanardini جمع‌آوری شده از سواحل قشم به منظور دست‌یابی به ارزش تغذیه‌ای و خواص درمانی آن انجام شده است. ارزیابی صفات فیزیکوشیمیایی ماکروجلبک N. zanardiniبا سنجش، ظرفیت نگهداری آب، ظرفیت تورم و ظرفیت جذب روغن و شناسایی ترکیب اسید چرب ماکروجلبک با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی انجام شد. ارزیابی فعالیت مهارکنندگی عصاره جلبکی با سنجش اثر مهارکنندگی رادیکال‌های آزاد DPPH و سوپراکسید انجام شد. همچنین به منظور ارزیابی شاخص‌های بو و طعم عصاره آبی جلبک نیز از 17 پنل غیر متخصص استفاده شد. با افزایش دما ظرفیت نگهداری آب و ظرفیت تورم جلبک N. zanardini اختلاف آماری معنی‎داری را نشان نداد (05/0p>). ماکروجلبک‎ N. zanardiniبه ترتیب حاوی 61/41% SFAs، 82/30 % MUFAs و 52/7 % PUFAs بود. توانایی مهارکنندگی رادیکال آزاد سوپراکسید (05/21%) بالا اما فعالیت مهارکنندگی رادیکال آزاد DPPH (73/2%) در ماکروجلبک مورد مطالعه پایین ارزیابی شد. نتایج ارزیابی حسی نشان داد که ماکروجلبک‌ مورد مطالعه از طعم و بوی قابل قبولی برخوردار می‎باشد. 

چکیده استفاده از گیاهان آبزی و جلبک‌ها به واسطه داشتن ترکیب‌های مختلف در پیشگیری و درمان بیماری‌ها از سالها پیش رایج بوده است. جلبک قرمز Gracilaria salicornia با داشتن ترکیبهایی با ساختار شیمیایی خاص میتواند اکسیژن تکی را دفع و جاذب رادیکالها باشند. هدف از این مطالعه بررسی اثر کشندگی عصاره و فراکشن‌های این جلبک بر رده سلولی سرطان پستان(MCF7) و نرمال فیبروبلاست ریه جنین (MRC5)  با استفاده از روش MTT و بررسی ترکیبات موجود در آن توسط GC-Mass میباشد. جلبک از سواحل چابهار برداشت و جهت تهیه عصاره هیدروالکلی به روش سوکسله و سه فرکشن هگزان، کلروفرم  و اتیل استات آماده شد. 5 غلظت از عصاره بر سلولها طی 48 ساعت اثر داده و نتایج بررسی گردید. عصاره هیدروالکلی جهت سنجش ترکیبات ضد سرطانی و آنتی اکسیدانی موجود در آن توسط GC-Mass ارزیابی شد. برای تعیین IC₅₀ از نرم افزار Prism استفاده و آنالیز واریانس داده‌ها با استفاده از روش ANOVA و به دنبال آن تست Tukey برای مقایسه‌ی داده‌ها انجام شد. غلظتهای مختلف عصاره اتانولی و فراکشن‌ها به شکل چشمگیری رشد سلولهای MCF7 و MRC5 را در مقایسه با گروه کنترل پس از 48 ساعت کاهش داد((P50 عصاره تام و فرکشن‌های اتیل استاتی، کلروفرمی و هگزانی برای MCF7 به ترتیب 528، 192، 107 و 272 و برای MRC5 به ترتیب 879، 205، 185و 366 میکروگرم در میلی لیتر بدست آمد. این جلبک می تواند به عنوان یک عامل شیمیایی و جلوگیرنده قوی رشد سلولهای سرطانی مطرح و مورد استفاده قرار گیرد.

چکیده استویا (Stevia rebaudiana Bertoni) گیاهی چندساله است که به دلیل وجود شیرین کننده‌های طبیعی دی‌ترپن‌ها که حدود 20-4 درصد ماده خشک برگ‌های این گیاه را تشکیل می‌دهد، شهرت و اهمیت زیادی پیدا کرده است. از آنجا که تولید استویا ازطریق بذر، نشاکاری، قلمه،کشت بافت انجام می‌شود، بنابراین در پژوهش حاضر به طور خاص به مقایسه ترکیبات این گیاه در شرایط مختلف رشدی شامل شرایط طبیعی و کشت بافت با استفاده از عصاره و اسانس گیاه پرداخته شد. نتایج نشان داد که از بین 55 ترکیب شناسایی شده در عصاره حاصل از کشت بافت، علاوه بر 16 ترکیب مشترک، 39 ترکیب آن صرفا در شرایط کشت بافت مشاهده شد که در عصاره حاصل از گیاه رشد یافته در شرایط طبیعی وجود نداشت. همچنین از بین 70 ترکیب شناسایی شده در عصاره گیاه حاصل از کشت طبیعی، تعداد 54 ترکیب شیمیایی از آن در شرایط کشت بافت مشاهده نشد و مختص عصاره حاصل از گیاه رشد یافته در شرایط طبیعی بود. نتایج آزمایش ترکیبات شیمیایی اسانس نشان داد که تعداد هشت ترکیب مشترک در بین نمونه‌های استویای کشت بافتی و طبیعی وجود داشت. بنابراین از بین 41 ترکیب شیمیایی شناسایی شده در اسانس استویای حاصل از کشت بافت، تعداد 33 ترکیب آن فقط در شرایط کشت بافت مشاهده شد و در اسانس حاصل از گیاه رشد یافته در شرایط طبیعی وجود نداشت. همچنین از بین 164 ترکیب شناسایی شده در اسانس گیاه استویای رشد یافته در محیط کشت طبیعی، تعداد 156 ترکیب شیمیایی از آن در شرایط کشت بافت مشاهده نشد و مختص عصاره حاصل از گیاه رشد یافته در شرایط طبیعی بود. نتایج این تحقیق می تواند در برنامه ریزی تولید متابولیت های ثانویه در شرایط مختلف رشد بکار رود.

چکیده گیاهان بومی اکوسیستم های بیابانی، دارای ویزگیهای منحصربفردی هستند که بقا آنها را در شرایط سخت زیستگاهی تضمین می نماید. گیاه چوغان Salsola tragus گیاه باستانی و بیابانی ارزشمندی است که همراه با سایر گونه‌های این جنس، علاوه بر کاربرد دارویی، قرنهای متوالی به عنوان تنها شوینده گیاهی مورد استفاده انسان قرار گرفته است. در این تحقیق ابتدا بر اساس پیمایش منطقه‌ای، و اطلاعات فولکلور محلی، گیاه هدف شناسایی، بذرگیری و سپس در شرایط گلدانی سازگار و اهلی گردید. سپس جهت مطالعه پاسخ بافت‌های مختلف گیاه به کالزایی، بذر‌های این گیاه پس از برنامه استریل دو مرحله ای با الکل 70 درجه به مدت 3 دقیقه و هیپوکلریت سدیم نیم درصد به مدت 10 دقیقه، در محیط کشت MS کشت گردید. پس از جوانه زنی و رشد گیاهچه، ریزنمونه‌های ریشه چه، ساقه چه و برگچه در محیط کشت فوق، با غلظت های مختلف هورمون نفتالین استیک اسید (NAA) در سه سطح صفر، 5 و 10 میلی گرم در لیتر، کشت شد. بعد از سه هفته، تشکیل کالوس‌ها مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج تحقیق نشان داد که بهترین جداکشت برای ایجاد کالوس در این گیاه، ریز نمونه برگچه و سپس ساقچه در شرایط نوری 16 ساعت روشنایی با شدت 3000 لوکس در غلظت 5 میلی گرم از هورمون NAA می‌باشد.