زیست فناوری گیاهان دارویی

چکیده چکیده: به‌منظور بررسی تنش کم‌آبیاری (ظرفیت زراعی، 50 و 30% ظرفیت زراعی) و محلول‌پاشی با گاما آمینو بوتیریک اسید (گابا) و اسپرمین (بدون محلول‌پاشی و 3 میلی‌گرم در لیتر) و کاربرد توام آن‌ها بر رشد و برخی صفات فیزیولوژیک ریحان آزمایشی اجرا گردید. بالاترین بیوماس گیاه در تیمار آبیاری در شرایط ظرفیت زراعی همراه با محلول‌پاشی همزمان اسپرمین و گابا مشاهده شد. بیشترین محتوای کلروفیل a، کلسیم، منیزیم، فسفر و پتاسیم در تیمار آبیاری در شرایط ظرفیت زراعی مشاهده شد. تیمار‌های آبیاری در شرایط ظرفیت‌ زراعی و 50% ظرفیت ‌زراعی موجب افزایش محتوای کلروفیل b و نیتروژن شد. آبیاری در 30 درصد ظرفیت زراعی موجب افزایش محتوای پراکسید هیدروژن، مالون دی‌آلدئید و افزایش پرولین شد. هرسه ترکیب مورد استفاده در محلول‌پاشی ( گابا، اسپرمین و مخلوط گابا + اسپرمین) موجب افزایش محتوای کلروفیل b، نیتروژن و پتاسیم شد. محلول‌پاشی همزمان گابا و اسپرمین موجب کاهش محتوای پراکسید هیدروژن و مالون دی‌آلدئید و افزایش محتوای کلروفیل a، پرولین، فنل، کلسیم، منیزیم، فسفر و محتوای اسانس در گیاه گردید. محتوای اسانس در تیمار آبیاری در 50% ظرفیت زراعی افزایش یافت. 16 جزء در اسانس ریحان شناسایی شد. متیل چاویکول (8/42-42/38 %) بیشترین جزء شناسایی شده در اسانس بود که بیشترین مقدار آن در تیمار آبیاری در 30 درصد ظرفیت زراعی با محلول‌پاشی همزمان گابا و اسپرمین مشاهده شد. نتایج حاصل از بررسی حاضر نشان‌دهنده‌ی تاثیر مثبت کاربرد همزمان گابا و اسپرمین بر صفات مورد مطالعه در گیاه تحت تنش کم‌آبیاری بود.

چکیده با توجه به رشد روزافزون تقاضا برای گیاهان دارویی و اهمیت فزاینده آن‌ها در جامعه جهانی، مطالعه حاضر به بررسی ترکیبات شیمیایی اسانس و محتوای فنولی اندام‌ گل و برگ گیاه Stachys schtschegleevi (پولک) از خانواده نعناعیان، پرداخته است. نمونه‌های گیاهی از منطقه جلفا جمع‌آوری شده و اسانس‌ها با استفاده از دستگاه کلونجر استخراج گردید. آنالیز ترکیبات شیمیایی اسانس‌ها با استفاده از کروماتوگرافی گازی (GC) و کروماتوگرافی گازی متصل به طیف‌سنج جرمی (GC-MS) انجام شد. نتایج نشان داد که درصد اسانس در اندام گل 39 درصد بیشتر از برگ بود و تجزیه و تحلیل اسانس‌ها منجر به شناسایی 61 ترکیب در گل (39/98 درصد از کل ترکیبات) و 49 ترکیب در برگ (73/98 درصد از کل ترکیبات) گردید. و ترکیبات غالب در اندام گل شامل germacrene D (69/20 درصد)، α-cadinol (51/9 درصد)، α-muurolene (16/7 درصد)، n-hexadecanoic acid (93/5 درصد)، thymol (41/5 درصد)، spathulenol (77/4 درصد)، α-pinene (62/4 درصد) و β-pinene (4 درصد) بود و همچنین ترکیبات غالب اسانس برگ پولک شامل α-pinene (98/12 درصد)، germacrene D (92/11 درصد)، α-cadinol(90/7 درصد)، thymol (91/6 درصد)، n-hexadecanoic acid (82/4 درصد)، spathulenol (44/4 درصد) و α-muurolene (22/4 درصد) بودند. ارزیابی ترکیبات فنولی نشان داد که میزان فنل کل و فلاونوئید در گل (8/81 و 5/3 میلی‌گرم بر گرم عصاره خشک) بیشتر از برگ (10/56 و 3 میلی‌گرم بر گرم عصاره خشک) بود. بنابراین، اندام گل پولک به دلیل داشتن درصد اسانس بالاتر و غنای بیشتر در ترکیبات فنولی، برای کاربردهای صنعتی، به‌ویژه در زمینه اسانس‌گیری، مناسب‌تر از اندام برگ محسوب می‌شود.

چکیده مرزه سهندی یکی از گیاهان خانواده نعناعیان و بومی ایران است که در شمال غرب و غرب کشور پراکندگی دارد.به عنوان ادویه و طعم دهنده مواد غذایی در صنایع کنسرو و نوشابه و فرآوری گوشت استفاده می شوداین گیاه اثرات دارویی داشته،آرام بخش و خواب آور می­باشد، به منظور بررسی ترکیبات اسانس در رویشگاه ارتفاعات  کوه بلقیس واقع در جنوب غرب استان زنجان  پس از انتخاب نمونۀ مناسب گیاهی  کل پیکرۀ رویشی گیاه در مرحلۀ تمام گل گیاه  برداشت و پس از خشک شدن در شرایط سایه اتاق به شکل مخلوط همگن پودر شده و اسانس آن به روش تقطیر با آب استخراج گردید. سپس اجزاء تشکیل دهنده اسانس با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی متصل به طیف نگار جرمی(GC-MS) مورد شناسایی و اندازه­گیری مقدار اجزاء قرار گرفت. نتایج حاصل بیان داشت که اسانس حاصل از پیکرۀ رویشی خشک گیاه دارای رنگ سفید مایل به زرد با بازده 4/3 درصد بود، نتایج نشان داد که اسانس این گیاه در دامنه کوه بلقیس در ارتفاع مورد نظر از 46 ترکیب تشکیل شده است که 22 ترکیب نماینده 61/89 درصد کل اسانس بودند. مهمترین ترکیبات اصلی شناسایی شده و غالب در اسانس عبارتند از:  دی لیمونین(6.54%)، 1و8-سینئول (اکالیپتول) (67/16%)،ال-منتون(12/9)،4-کارن(78/5)، آلفاتریپنول(28/5)،پولگون(94/7) ،کارواکرول(02/6) بودند.یافته­های این پژوهش در خصوص گیاه مرزه سهندی برای اولین بار در زنجان نشان داد که ترکیب شیمیایی این گیاه بسیار پر تعداد و متنوع در شرایط اقلیمی مورد بررسی می باشد.

چکیده به منظور بررسی کاربرد کودهای شیمیایی و زیستی بر صفات کمی و کیفی گیاه نعناع فلفلی پژوهشی به صورت کرت­های خرد شده در زمان با دو عامل  در قالب بلوک­های کامل تصادفی با چهار تکرار در مزرعه آموزشی­پژوهشی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران (کرج)، در سال زراعی 98-1397 اجرا گردید. فاکتور اول تیمار کودهای شیمیایی و زیستی در 13 سطح ({A1= کود نیتروکسین (5kg/ha)، A2= کود نیتروکسین (10kg/ha)، B1= کود سوپرنیتروپلاس (5kg/ha)، B2= کود سوپرنیتروپلاس (10kg/ha)،  C1= کود بیوسولفور (5kg/ha)، C2= کود بیوسولفور (10kg/ha)،  D1= کود سوپرفسفات (5kg/ha)، D2= کود سوپرفسفات (10kg/ha)،  E1= کود اوره (75kg/ha)،  E2= کود اوره (100kg/ha)، F1= کود آهن (1kg/ha)، F2= کود آهن(1.5kg/ha)، S = شاهد (بدون کود){، و فاکتور دوم: زمان برداشت در دو سطح (برداشت اول و برداشت دوم)  اجرا گردید. نتایج آزمایش نشان داد که کاربرد کود زیستی و شیمیایی به طور معنی داری باعث افزایش همه صفات کمی و کیفی (ارتفاع، طول و تعداد گل آذین، عملکرد تر و خشک، سطح برگ، درصد و عملکرد اسانس) در سطح احتمال 1% شد. تیمار کودهای زیستی و شیمیایی باعث بهبود صفات کمی و کیفی نعناع فلفلی نسبت به تیمار شاهد (بدون کود) شد. بیشترین میزان ارتفاع، طول و تعداد گل آذین، عملکرد تر و خشک، سطح برگ، درصد اسانس در برداشت اول در تیمارهای  کود زیستی نیتروکسین به میزان 10 کیلوگرم در هکتار و تیمار کود شیمیایی اوره به میزان 100 کیلوگرم در هکتار به­دست آمد. همچنین بیشترین میزان صفات فوق در برداشت دوم مربوط به تیمار کود زیستی نیتروکسین به میزان 10 کیلوگرم در هکتار بود. کمترین میزان کلیه صفات کمی و کیفی نعناع فلفلی در برداشت اول و دوم در تیمار شاهد (بدون کود) به ­دست آمد.

چکیده مرزه گیاهی یک­ساله، از رده دولپه­ای­ها، تیرهLabiatae  ، جنس Satureja و گونه Hortensis  می­باشد که برای استخراج اسانس، اهداف دارویی و ادویه­ای کشت می­شود. به همین دلیل انتخاب روش مناسب جهت خشک ­کردن مرزه برای استحصال اسانس با کیفیت بالا ضروری است. این آزمایش با هدف بررسی تاًثیر زمان برداشت و روش­های خشک­ کردن  بر صفات کمی و کیفی گیاه مرزه در سال 1396 انجام شد. در این آزمایش اثر زمان برداشت (شروع ­گلدهی، گلدهی ­کامل و بعد از گلدهی) و روش­های خشک ­کردن (خشک­ کردن با مایکروویو در توان­های 90، 180، 360، 600 و 900 وات، در آون در دماهای 45، 60 و 75 درجه سانتی­گراد و خشک ­کردن در سایه و آفتاب) مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس نتایج آزمایش در بررسی اثر زمان برداشت، بیشترین عملکرد تر و خشک در زمان بعد از گلدهی و کمترین عملکرد تر در زمان شروع­ گلدهی به­دست آمد. از بین سه زمان برداشت، مرحله بعد از گلدهی دارای بیشترین اسانس و کم­ترین میزان اسانس به قبل از گلدهی اختصاص یافت. درصد مهارکنندگی رادیکال­های آزاد با افزایش سن گیاه افزایش یافت. میزان فلاونوئیدها در زمان برداشت بعد از گلدهی، نسبت به شروع ­گلدهی و گلدهی کامل بیشتر بود. بیشترین میزان اسانس گیاه مرزه در روش خشک­ کردن در سایه و کمترین میزان برای مقدار اسانس در روش خشک ­کردن با آون در دمای 60 و 75 درجه سانتی­گراد با صفر گرم اسانس مشاهده شد. پس از روش خشک ­کردن در سایه، بیشترین مقدار اسانس گیاه مرزه در روش مایکروویو 90 وات و در آفتاب به­دست آمد

چکیده گیاه بومادران هزار برگ با نام علمی  Achillea millefolium  متعلق به جنس  Achillea و خانوادۀ Asteraceae می باشد که به علت تنوع رویشگاه و پراکندگی وسیع در کشور یکی از شناخته­ترین  و در دسترس­ترین گونه­های جنس بومادران می­باشد که مورد مصرف  در طب سنتی بویژه درمان التهابات دستگاه گوارش دارد، به منظور بررسی ترکیبات اسانس در رویشگاه همایون واقع در ارتفاعات شمالی شهر زنجان پس از انتخاب نمونۀ مناسب گیاهی، کل پیکرۀ رویشی گیاه در مرحلۀ تمام گل برداشت و پس از خشک شدن در سایه اتاق به شکل مخلوط همگن پودر شده و اسانس آن به روش تقطیر با آب استخراج گردید. سپس اجزاء تشکیل دهنده اسانس با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی متصل به طیف نگار جرمی مورد شناسایی و اندازه­گیری مقدار اجزاء قرار گرفت. نتایج حاصل نشان داد که اسانس حاصل از پیکرۀ رویشی خشک گیاه دارای رنگ سفید با بازده 74/0 درصد بود، نتایج GC-MS نشان داد که اسانس این گیاه در منطقه مورد نظر ازترکیب 105 ماده تشکیل شده است که 10 ترکیب نماینده 78/50 درصد کل اسانس بودند .مهمترین ترکیبات شناسایی شده در اسانس عبارت از: بتا-پینئین (71/4%)، 1و8-سینئول (اکالیپتول) (64/8%)، (+)2بورنانون (57/2%) ،بورنئول (23/4%)، کاریوفیلین (11/2%) ، بتانرولیدول (78/7%)، کاریوفیلن­اکسید (89/4%)، فرانسول (87/9%)، 7-اپی–ایودیسمول (46/2%)و کسانیل استات (52/3%) بودند. سزکوئی­ترپن فرانسول برای اولین بار از این گیاه در منطقۀ زنجان با مقدار 87/9 درصد گزارش گردید که به علت اثرات ضد توموری آن شایان توجه می­باشد.

چکیده به منظور بررسی ترکیبات اسانس پیکرۀ گیاه Achillea wilhelmsii C. Koch در شرایط رویشگاههای طبیعی زنجان نمونه های پیکرۀ رویشی گیاه در تیر ماه سال 1398 در مرحلۀ تمام گل جمع آوری و پس از خشک شدن در شرایط سایه اتاق به شکل مخلوط همگن پودر شده و اسانس آن به روش تقطیر با آب استخراج و توسط سولفیت سدیم انهدرید آبگیری گردید. سپس اجزاء تشکیل دهنده اسانس با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی متصل به طیف نگار جرمی مورد شناسایی و اندازه­گیری مقدار اجزاء قرار گرفت. نتایج حاصل بیان داشت که اسانس حاصل از پیکرۀ رویشی خشک گیاه دارای رنگ زرد با بازده 89/0 درصد بود، نتایج GC-MS نشان داد که اسانس این گیاه در منطقه مورد نظر ازترکیب 106 ماده تشکیل شده است که 15 ترکیب نماینده 64/54 درصد کل اسانس بودند، مهمترین ترکیبات اصلی شناسایی شده در اسانس عبارت از: آلفا- توجن (21/2%)کامفن (38/2%)، سابینین (53/0%)، 1و8-سینئول (اکالیپتول) (71/5%)، تریپینین4-ال (55/2%)، نونانال (25/4%)، کامفور (87/9%)، (+)2بورنانون (59/5%)، اندوبورنئول (05/4%)، آلفاتریپنول (46/2%)، روزفوران (52/3%)، کاریوفیلین (64/0%)، آلفافرانسن (83/1%)، تریپینولن (44/3%) و کاریوفیلن­اکسید (62/5%) بودند.

چکیده گیاهان دارویی، امروزه به طور گسترده به عنوان جایگزینی برای آفت ­کش­های شیمیایی سنتزی مطرح هستند. در این پژوهش ترکیبات شیمیایی اسانس و اثرات ضد باکتریایی، ضد قارچی و آنتی اکسیدانتی عصاره­ های متانولی و کلروفرمی گیاهان دارویی اُکالیپتوس، زوفا و اقاقیا روی پاتوژن­های مهم گیاهی که معمولاً باعث آسیب­های غیر قابل جبران به محصولات کشاورزی می ­شوند، مورد بررسی قرار گرفته­ اند. جداسازی و شناسایی ترکیبات موجود در اسانس­های بدست آمده، با استفاده از دستگاه GC/MS انجام شد. فعالیت ضد میکروبی بر روی 11 میکرواُرگانیسم از جمله؛ سه باکتری گرم مثبت، پنج باکتری گرم منفی و نیز سه گونه قارچ با استفاده از روش انتشار دیسک مورد بررسی قرار گرفتند. همچنین، فعالیت آنتی اکسیدانتی این سه گیاه با اندازه­ گیری آنزیم­ های کاتالاز و گایاکول پراکسیداز و ارزیابی میزان توانایی به دام اندازی رادیکال DPPH سنجیده شدند. علاوه بر این، میزان فنول و فلاونوئید کل گیاهان یاد شده نیز اندازه­ گیری گردیدند. بر اساس نتایج به دست آمده، در بین عصاره­ های متانولی و کلروفرمی، بیشترین فعالیت ضد باکتریایی به ترتیب مربوط به برگ گیاه زوفا و برگ گیاه اقاقیا بوده است. اسپاتولنول، فیتول و اسپاتولنول به ترتیب عمده­ ترین ترکیبات تشکیل دهنده  اسانس­ گیاهان اُکالیپتوس، اقاقیا و زوفا بودند. با توجه به نتایج به دست آمده می­توان نتیجه گرفت که عصاره­ های این سه گیاه می­توانند به عنوان کاندیدای مناسبی جهت بررسی­های بیشتر در شرایط نیمه مزرعه­ ای و مزرعه­ ای مورد استفاه قرار گیرند تا در صورت تأیید قدرت باکتری­ کشی آن­ها در قالب برنامه های مدیریت تلفیقی آفات در کنترل آفات و بیماری­ها مورد استفاده قرار گیرند.

چکیده یکی از ترکیب­ های مهم گیاهان دارویی اسانس­ ها هستند که دارای اثرات بیولوژیکی فراوانی می ­باشند و استفاده از این ترکیبات طبیعی در کنترل آفات و بیماری‎های گیاهی، یکی از راهکارهای کاهش مخاطرات زیست محیطی است. در این آزمایش، اثر بازدارندگی غلظت­ های مختلف اسانس گیاه دارویی پونه (Mentha pulegium L) متعلق به تیره نعناعیان که از جمله گیاهان دارویی مهم، پرمصرف و اقتصادی ایران است، علیه رشد قارچ ­های بیماری­زای گیاهی Fusarium equiseti، Fusarium cerealis، Fusarium graminearum، Fusarium oxysporum f.sp. lentis، Fusarium proliferatum، Aspergillus niger، Botrytis cinerea و  Sclerotinia sclerotiorum بررسی گردید. این پژوهش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی و با سه تکرار اجرا شد. در این آزمایش، اسانس استخراج شده با دستگاه کلونجر در غلظت­های 0.02، 0.05، 0.1، 0.2، 0.4، 0.6، 0.8، 1، 1.5، 2 و 2.5 میلی­لیتر بر لیتر محیط کشت PDA مورد استفاده قرار گرفت و محیط کشت بدون اسانس به­عنوان شاهد در نظر گرفته شد. نتایج این تحقیق نشان داد که اسانس گیاه پونه تأثیر معنی‌داری در بازدارندگی از رشد قارچ­ های بیماری­زا دارد و با افزایش غلظت، اثر بازدارندگی به طور معنی‌داری افزایش می­ یابد، به طوری‌ که بیشترین اثر بازدارندگی (IP) از رشد قارچ­ ها در غلظت­ های 2.5، 2، 1.5، 1، 0.8 و 0.6 میلی‌لیتر اسانس بر لیتر محیط کشت مشاهده شد.