زیست فناوری گیاهان دارویی

چکیده رزمارینیک اسید به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ترکیب فنلی با ارزش دارویی بالا در گونه‌های مختلف گیاهی، دارای خواص زیستی متعددی از جمله ضد ویروسی، ضد باکتری، ضد تومور و ضد التهاب می‌باشد. محرک‌ها (الیسیتورها) با تولید پیام‌هایی باعث تحریک تولید متابولیت‌های ثانویه در گیاهان می‌شوند. نیتریک اکسید (محرک غیرزیستی) یک رادیکال گازی پایدار است که به‌عنوان یک مولکول پیام‌رسان در گیاهان عمل می‌کند و در بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیکی، نموی و همچنین پاسخ گیاهان به تنش‌های محیطی شرکت می‌‌کند. با توجه به عدم وجود اطلاعات در مورد میزان رزمارینیک اسید و همچنین استفاده از ترکیب سدیم نیتروپروساید ( SNP ) به عنوان محرک غیرزیستی در گیاه دارویی پونه‌سا بی‌کرک، اثر آن در چهار غلظت (صفر، 25، 50 و 100 میکرومولار) بر میزان تولید رزمارینیک اسید در کشت درون شیشه‌ای نوشاخه‌های پونه‌سا بی‌کرک بررسی گردید. میزان رزمارینیک اسید نمونه‌ها پس از خشک شدن در دمای اتاق به روش HPLC مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از آنالیز نمونه‌ها، افزایش 37/7 درصدی محتوای رزمارینیک اسید را در تیمار 25 میکرومولار نیتریک اکسید در مقایسه با نمونه شاهد (عدم کاربرد نیتریک اکسید) مشخص کرد. همچنین با افزایش غلظت نیتریک اکسید در محیط کشت کاهش شدیدی در میزان رزمارینیک اسید مشاهده شد به طوری که میزان این ترکیب از 73/54 میلی‌گرم بر گرم وزن خشک در نمونه شاهد به 61/14 میلی‌گرم بر گرم وزن خشک در نمونه تیمار شده با نیتریک اکسید  با غلظت 100 میکرومولار رسید. نتایج این تحقیق علاوه بر مشخص کردن میزان بالای رزمارینیک اسید در گیاه دارویی پونه‌سای بی‌کرک، بهبود میزان این ترکیب ارزشمند دارویی را با کاربرد محرک غیرزیستی نیتریک اکسید در غلظت پایین نشان داد.

چکیده گیاه اروانه (Hymenocrater yazdianus Rech.f) یکی ازگیاهان انحصاری استان یزد در ایران است.  این گیاه متعلق به خانواده نعناع و یکی از گیاهان داروئی مهم در آب و هوای خشک و نیمه خشک می‌باشد. در این تحقیق اثر غلظت‌های مختلف هورمونی در پرآوری این گیاه در شرایط درون شیشه‌ای مورد بررسی قرار گرفت. این تحقیق در قالب ی طرح کاملآ تصادفی روی محیط کشت پایه موراشیگ و اسکوگ،  (MS) شامل تنظیم کننده‌های رشد بنزیل آدنین و ایندول بوتریک اسید در 12 تیمار و 8 تکرار انجام شد. بر اساس نتایج تحقیق، بیشترین پرآوری با استفاده از کاربرد یک میلی گرم بر لیتر BA و یک صدم میلی گرم بر لیترIBA بدست آمد.

چکیده زالزالک (.Crataegus pseudohetrophylla Pojark) از جنس (Crataegus) از خانواده Rosaceae است که از لحاظ زینتی، خوراکی، دارویی، صادراتی، پناهگاه برای حیات وحش و پرندگان، حفاظت خاک و کنترل فرسایش حائز اهمیت است. جهت تولید کالوس آن، قطعات برگ‌ها در اندازه‌های 5/0 تا 1 سانتی‌متر مربع از گیاهچه‌های کشت بافتی تهیه و پس از ضد عفونی سطحی در محیط کشت MS حاوی هورمون‌های 2, 4-D در غلظت‌های 25/0، 5/0، 1، 2 و 3 میلی‌گرم در لیتر و BAP در غلظت‌های 0، 5/0 و 1 میلی‌گرم در لیتر تحت شرایط تاریکی در اتاقک رشد قرار گرفتند. در مرحله بعد کالوس­ها به محیط کشت حاوی تنظیم‌کننده‌های رشد BAP، TDZ و NAA و IBA در غلظت­های مختلف جهت باززایی از کالوس انتقال یافتند و مشخصه‌های درصد کالوس‌زایی، قطر کالوس، نوع کالوس و رنگ کالوس آنها اندازه‌گیری شد. 100 درصد کالوس‌زایی در تیمار 2 میلی‌گرم در لیتر 2, 4-D در ترکیب با 5/0 و 1 میلی‌گرم در لیتر BAP با بیشترین قطر کالوس در تیمار 2 میلی‌گرم در لیتر 2, 4-D در ترکیب با 1 میلی‌گرم در لیتر BAP از نوع سفت و کروی و جنین زا به رنگ سبز روشن-سبز تیره در محیط MS مشاهده شد. 100 درصد باززایی از کالوس در تیمارهای 12 و 14 میلی‌گرم در لیتر BAP در ترکیب با 2 میلی‌گرم در لیتر NAA و بیشترین تعداد ساقه در هر ریز نمونه در تیمار 10 میلی‌گرم در لیتر BAP در ترکیب با 2 میلی‌گرم در لیتر NAA وجود دارد. 

چکیده کدو گیاهی از خانوادهCucurbitaceae  با دانه‌های روغنی می‌باشد. این جنس دارای 10 گونه گیاهی است که 5 گونه دارای اهمیت زراعی هسـتـنـد. سـه گـونـه C. Pepo، C. Moschataو  C. Maximaاز اهمیت بیشتری برخوردارند .هدف از این پژوهش بررسی تنوع ژنتیکی در 30 ژنوتیپ از 3 جمعیت کدو حلوایی براساس نشانگر های ISSRمی‌باشد. برای این منظور 4 آغازگر که دارای توالی‌های ساده تکراری(ریزماهواره) بودند، بکار گرفته شد، در این بررسی 72 مکان ژنی امتیاز بندی شدند که از این تعداد 72 مکان چند شکلی نشان دادند که درصد پلی موفیسم آن 100 درصد برآورد گردید. برای ارزیابی شباهت ژنتیکی میان توده‌ها از تحلیل خوشه‌ای با استفاده از تشابه جاکارد با روش UPGMA استفاده گردید. میانگین فاصله ژنتیکی ژنوتیپ‌ها (توسط ضریب تشابه جاکارد)0.77 و میانگین محتوای اطلاعات چند شکل (PIC) 0.47 بود. که آغازگر ISSR11 بالاترین مقدار PIC (0.50) را دارا بود. بررسی دندروگرام حاصل از تجزیه خوشه‌ای تنوع بالایی را در بین ژنوتیپ‌ها مورد مطالعه نشان داد. بیشترین فاصله ژنتیکی بین ژنوتیپ‌ها R30، R11 و R14 و کمترین فاصله ژنتیکی بین R24 و R27 بود. نتایج این پژوهش نشان داد که نشانگر ISSR بطور موثری می‌توانند برای مطالعه تنوع ژنتیکی کدو حلوایی استفاده شود و از میان آغازگرهای استفاده شده، آغازگر ISSR11 ((GA)₈ G) مناسب‌ترین آغازگر برای مطالعات بعدی تشخیص داده شد.

چکیده خاصیت آنتی اکسیدانی بالا و مواد معدنی نظیر کلسیم، آهن، روی و ویتامین‌هایی نظیر A و C باعث ارزش بالای گیاه دارویی ریحان شده است. اما تکثیر جنسی ریحان با بذر، تنوع و غیر یکنواختی زیادی را بوجود آورده است. به همین دلیل باززایی مستقیم ریحان از طریق کشت بافت، تولید گیاهانی با یکنواختی بالا را به همراه دارد. در این آزمایش ریزنمونه‌های گره از دو واریته ریحان بنفش و سبز در محیط موراشینگ اسکوک (MS) همراه با هورمون BAP در سه سطح 0، 5/1 و 5/2 میلی گرم بر لیتر قرار گرفتند. صفات مورد بررسی شامل تعداد باززایی، تعداد ریشه، تعداد برگ، طول ریشه، وزن تر شاخساره، وزن خشک شاخساره، طول برگ و طول ساقه بود. اثر تیمار هورمونی در تمامی صفات در سطح 1 درصد و اثر نوع واریته در صفات تعداد باززایی، وزن تر و وزن خشک شاخساره در سطح 1 درصد و در سایر صفات در سطح 5 درصد معنی‌دار شد. با توجه به نتایج بدست آمده ریحان بنفش واریته مناسبی برای این هدف بوده و هم چنین هورمون BAP در سطح 5/1 میلی گرم بر لیتر بر تمامی صفات بهترین تاثیر را داشت. استفاده از غلظت بالاتر میزان باززایی و صفات مربوط به آن را کاهش داد.

چکیده به منظور بررسی تأثیر همزیستی قارچ میکوریزا بر خصوصیات گیاه دارویی شنبلیله تحت شرایط تنش رطوبتی، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه در سال زراعی 94-1393 انجام شد. سطوح آبیارى در سه سطح، آبیاری بعد از 50 (شاهد)، 100 (تنش متوسط) و 150 میلیمتر تبخیر از تشتک تبخیر کلاس A (تنش شدید) به عنوان فاکتور اول و  همزیستی قارچ (شاهد و قارچ گونه Glomus intraradices) به عنوان فاکتور دوم در نظر گرفته شدند. نتایج نشان داد که با افزایش سطح آبیاری از 50 به 150 میلیمتر تبخیر از تشتک، تعداد دانه در غلاف، وزن هزاردانه و عملکرد اسانس شنبلیله بطور معنی‌دار کاهش یافت و بیشترین درصد اسانس از سطح آبیاری 100 میلیمتر تبخیر از تشتک حاصل گردید. همچنین در هر یک از سطوح آبیاری (50، 100، 150 میلیمتر تبخیر) بیشترین محتوای کلروفیل کل، محتوایی نسبی آب برگ، عملکرد بیولوژیک و دانه شنبلیله از تیمار کاربرد قارچ میکوریزا به دست آمد.

چکیده گیاه خرفه حاوی مواد موثره ارزشمندی نظیر دوپامین، نورآدرینالین و امگا-3 است. این گیاه در صنایع مختلف دارویی، غذایی و بهداشتی و هم چنین در درمان بیماری‌های مختلفی نظیر دیابت، ناراحتی‌های قلبی، تسکین دردها کاربرد دارد. استفاده از کشت بافت به منظور تولید گیاهانی یکدست و عاری از آلودگی در مدت زمان کوتاه روشی مفید است که می‌تواند در به نژادی و مهندسی ژنتیک به کار روند. بدین منظور اثر هورمون BAP بر باززایی مستقیم خرفه در این تحقیق بررسی شده است. ریزنمونه مریستم انتهایی از گیاهان استریل حاصل از جوانه زنی بذور کشت شده در محیط MS تهیه گردیدند. سپس ریزنمونه‌ها جهت تحریک باززایی در محیط کشت MS محتوی غلظت‌های مختلف BAP (0، 5/1، 3 و 5/4 میلی‌گرم بر لیتر) کشت گردیدند. صفات درصد باززایی، تعداد شاخه، تعداد برگ، طول ساقه، طول برگ، وزن تر و وزن خشک شاخساره‌ها بررسی شد. نتایج تجزیه واریانس داده‌ها نشان داد اثر BAP بر تمامی صفات در سطح 1 درصد معنی دار شده است. بالاترین درصد باززایی و صفات بررسی شده در غلظت 5/4 میلی‌گرم بر لیتر BAP بدست آمد. در محیط شاهد و غلظت 5/1 میلی‌گرم بر لیتر از این هورمون باززایی دیده نشد. 

چکیده گونه محلب (Cerasus mahaleb L.) از خانواده Rosaceae در صنایع مختلف دارویی، بسته‌بندی، رنگرزی، شیمیایی، بهداشتی، غذایی و ساخت عطر و اسانس، مورد توجه قرار گرفته است. جهت تولید کالوس آن، قطعات برگ‌ها در اندازه‌های 5/0 تا 1 سانتی‌متر مربع از گیاهچه‌های کشت بافتی تهیه و پس از ضد عفونی سطحی در محیط کشت MS حاوی هورمون‌های 2, 4-D در غلظت‌های0، 25/0، 5/0، 1، 2 و 3 میلی‌گرم در لیتر و BAP در غلظت‌های 0، 5/0 و 1 میلی‌گرم در لیتر تحت شرایط تاریکی در اتاقک رشد قرار گرفتند. در مرحله بعد کالوس‌ها به محیط کشت حاوی تنظیم‌کننده‌های رشد BAP، TDZ و KIN و NAA در غلظت‌های مختلف جهت باززایی از کالوس انتقال یافتند و مشخصه‌های درصد کالوس‌زایی، قطر کالوس، نوع کالوس و رنگ کالوس آنها اندازه‌گیری شد. 100 درصد کالوس‌زایی با بیشترین قطر کالوس از نوع ترد و جنین‌زا به رنگ کرم-سبز روشن در محیط MS در غلظت 2 میلی‌گرم در لیتر 2, 4-D در ترکیب با 1 میلی‌گرم در لیتر BAP مشاهده شد. به‌دلیل قهوه‌ای، نرم و شل بودن کالوس‌ها، باززایی در هیچ یک از تیمارها انجام نگرفت.