زیست فناوری گیاهان دارویی

چکیده گیاه چویل یکی از گیاهان دارویی مهم است و با اینکه توده­های مختلفی از آن در ایران وجود دارد ولی گزارشی از بررسی تنوع ژنتیکی آن موجود نیست. در این مطالعه برای ارزیابی تنوع ژنتیکی 8 اکوتیپ چویل، از نشانگرهای مولکولی استفاده گردید. پس از تهیه اکوتیپ­ها از رویشگاه­ها و شرکت پاکان بذر اصفهان، استخراجDNA  انجام و سپس واکنش زنجیره­ای پلیمراز با استفاده از 12 آغازگر ISSR انجام شده و داده­های مولکولی بدست آمده تجزیه و تحلیل شدند. واکنش زنجیره­ای پلیمراز با استفاده از آغازگرهای مورد استفاده باندهایی تولید کرد که میزان چندشکلی آنها بین 23 تا 100 درصد متغیر بود. آغازگرهای F6, F8, F9 و F11 بیشترین و آغازگر F10 کمترین درصد چندشکلی را نشان دادند. همچنین بالاترین مقدار PIC برای آغازگرهای F6 و F11 بدست آمد. متوسط شاخص شانون در این مطالعه 38/0 بود که کمترین آن مربوط به آغازگر F10 و بالاترین آن متعلق به آغازگر F11 بود. تجزیه خوشه­ای داده­های مولکولی، 8 اکوتیپ را به چهار گروه متفاوت تقسیم کرد. بیشترین تشابه ژنتیکی بین اکوتیپ­های زردکوه و گایونه و کمترین تشابه ژنتیکی بین اکوتیپ­های وزگ و آب نهر مشاهده شد. به نظر می­رسد مهاجرت اکوتیپ­ها بین چهار استان همجوار چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، فارس و اصفهان صورت گرفته است. تحقیق حاضر نشان داد که نشانگر ISSR برای بررسی تنوع ژنتیکی چویل مناسب است.

چکیده تیمول یکی از پرکاربردترین متابولیت ثانویه درگیاه آویشن (Thymus vulgaris L.) بعنوان دارو می‏باشد. یکی از ژن هایکلیدی که در سنتز آن نقش دارد ژن سیتوکرومp450 است. به منظور جداسازی و همسانه سازی آن ابتدا استخراج RNA  انجام شد و پس از ساخت cDNA با استفاده از آغازگرهای طراحی شده از مناطق حفاظت شده در حضور آنزیم HF که خاصیت ′ 3 به ′5 اگزونوکلئازی دارد عمل تکثیر صورت گرفت. در مرحله اول، همسانه سازی به روش T/A  کلونینگ در پلاسمید pTG19 صورت گرفت. انتخاب نوترکیب ها از طریق سیستم PCR کلونی و هضم آنزیمی با BamHI انجام شد. قطعات همسانه شده برای تایید نهایی توالی یابی شدند. به منظور همسانه سازی در وکتور بیانی pBI121^GUS-9  قطعه برش خورده با آنزیم BamHI در سایت همولوگ در وکتور pBI121^GUS-9تحت پروموتر 35s و خاتمه دهنده Nos همسانه شد. تایید کلونی‏های نوترکیب با PCR کلونی و هضم آنزیمی انجام شد. وکتور نوترکیب گیاهی طراحی شده میتواند جهت پژوهش‏های بعدی به منظور فرا بیان تیمول مورد استفاده قرار گیرد.

چکیده ختمی دارویی (Althea rosea) از گیاهان یکساله و خودرو بوده که گل، میوه و ریشه آن مصرف دارویی دارد. یکی از مشکلات اساسی در کشت گسترده این گیاه دارویی، عدم جوانه‏زنی مناسب بذر آن و در نتیجه استقرار نامطلوب در شرایط کشت اولیه است. روش‏های مختلفی برای شکستن خواب و تحریک جوانه‏زنی بذر گیاهان وجود دارد. این آزمایش در قالب طرح کاملا تصادفی بر روی سه توده ختمی دارویی از مناطق سپیدان شیراز، کردان کرج و اصفهان در سه تکرار انجام شد. در آزمایش اول جهت بررسی خصوصیات جوانه‏زنی بذر، بذرها تحت تاثیر تیمارهای مختلف شامل دمای 4 درجه سانتی‏گراد در دوره‏های زمانی مختلف (صفر، 10 ساعت، 7، 14، 21 و 28 روز) و دماهای 35 و 46 درجه سانتی‏گراد در حمام بخار (به مدت 6 ساعت) قرار گرفت. در آزمایش دوم به منظور بهینه‏سازی پرآوری گیاه دارویی ختمی دارویی در شرایط درون شیشه از ترکیب تنظیم کننده‏های مختلف رشد گیاهی شامل 2 میلی‎گرم در لیتر بنزیل‎آدنین (M4)، 1 میلی‎گرم در لیتر بنزیل‎آدنین و 01/0 میلی‎گرم در لیتر نفتالین استیک اسید (M13)، 1 میلی‎گرم در لیتر تیدیازورون (M6)، 5/1 میلی‎گرم در لیتر تیدیازورون و نفتالین استیک اسید 01/0 میلی‎گرم در لیتر (M17)، 5/0 میلی‎گرم در لیتر کینیتین (M8) و تیمار 2 میلی‎گرم در لیتر کینیتین و نفتالین استیک اسید 01/0 میلی‎گرم در لیتر (M20) استفاده شد. بر اساس نتایج بدست آمده از تجزیه واریانس در آزمایش اول مشخص گردید که تاثیر نوع توده (سپیدان شیراز، کردان کرج و اصفهان) در سطح احتمال 5 درصد بر صفات مربوط به جوانه‏زنی (درصد و سرعت جوانه‏زنی، حجم ریشه‏چه و ارتفاع گیاهچه) معنی‏دار بود و اثر دما بر درصد جوانه‏زنی در سطح احتمال 5 درصد و بر سایر صفات در سطح احتمال 1 درصد تفاوت معنی‏دار نشان داد. همچنین اثرات متقابل تیمارها در سطح احتمال 5 درصد بر صفات مورد مطالعه معنی‏دار شد. نتایج بر اساس تجزیه واریانس آزمایش دوم (پرآوری) اثر توده بر تمام صفات و اثر تنظیم کننده‏های رشد گیاهی بر طول شاخه در سطح احتمال 5 درصد معنی‏دار بود. اثر تنظیم کننده‏های رشد گیاهی بر سایر صفات در سطح احتمال 1 درصد معنی‏دار شد. در رابطه با اثرات متقابل مشخص شد که همه صفات در سطح 5 درصد تحت تاثیر قرار گرفت و فقط درصد ریشه‏زایی در سطح احتمال 1 درصد معنی‏دار گردید. نتایج بررسی تاثیر تیمار تنظیم کننده‏های رشد گیاهی نشان داد که بیشترین پرآوری، طول نوشاخه، درصد ریشه‏زایی و طول شاخه مربوط به تیمار توده شیراز با مصرف M4 و کمترین میزان آن‏ها مربوط به تیمار توده کرج و با کاربرد M20 بود. بیشترین طول ریشه مربوط به توده اصفهان تحت تیمار M4 و M17 و کمترین طول ریشه مربوط به توده کرج با مصرف M20 بود. بیشترین تعداد برگ در توده شیراز با تیمار M4 و کمترین تعداد برگ در توده کرج با تیمار M8 مشاهده شد.

چکیده امروزه از روش­های نوین در جهت کنترل آفات و بیماری­های گیاهی به ویژه برای تولید محصولات ارگانیک، استفاده از مواد و ترکیبات طبیعی با منشاء میکروبی و گیاهی است. در این مطالعه اثر ضد باکتری نه اسانس گیاه سازیل، داتوره، زوفا، زربین، خون فام، سرخدار، شمشاد، همیشک و خاس با غلظت­های مختلف (5/12 درصد، 25 درصد، 50 درصد و 100 درصد اسانس خالص)  بر روی سه باکتری Pseudomonas syringae pv. Syringae عامل بیماری شانکر درختان میوه هسته دار، Rathayibacter tritici عامل خوشه صمغی گندم و E.coli به روش دیسک دیفیوژن در قالب طرح فاکتوریل کامل تصادفی با سه تکرار مورد بررسی قرار گرفت. ترکیبات موجود در اسانس با استفاده از کروماتوگرافی گازی متصل به شناساگر طیف نگار جرمی (GC-MS) شناسایی شد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که نوع گونه گیاهی، غلظت اسانس، نوع باکتری و اثرات دوگانه و سه گانه در سطح یک درصد معنی دار است. نتایج نشان داد که بیشترین اثر ضدباکتری مربوط به هاله بازدارنده اسانس سازیل با میانگین 3/13 میلی­متر برای  E.coli می باشد. بخشی از اسانس سازیل توسط  GC-MSمورد آزمایش قرار گرفته و 14 ترکیب شناسایی شد. بیشترین و کمترین میزان ترکیبات ضد باکتری به ترتیب مربوط به Menthol (41%)، Menthone  (12%) و Pulegone (8%) می­باشد. با توجه به نتایج، اسانس گیاه سازیل می­تواند به عنوان یک سم بیولوژیک برای کنترل بیماری­های گیاهی مورد استفاده قرار گیرد.

چکیده به منظور بررسی ترکیبات اسانس پیکرۀ گیاه Achillea wilhelmsii C. Koch در شرایط رویشگاههای طبیعی زنجان نمونه های پیکرۀ رویشی گیاه در تیر ماه سال 1398 در مرحلۀ تمام گل جمع آوری و پس از خشک شدن در شرایط سایه اتاق به شکل مخلوط همگن پودر شده و اسانس آن به روش تقطیر با آب استخراج و توسط سولفیت سدیم انهدرید آبگیری گردید. سپس اجزاء تشکیل دهنده اسانس با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی متصل به طیف نگار جرمی مورد شناسایی و اندازه­گیری مقدار اجزاء قرار گرفت. نتایج حاصل بیان داشت که اسانس حاصل از پیکرۀ رویشی خشک گیاه دارای رنگ زرد با بازده 89/0 درصد بود، نتایج GC-MS نشان داد که اسانس این گیاه در منطقه مورد نظر ازترکیب 106 ماده تشکیل شده است که 15 ترکیب نماینده 64/54 درصد کل اسانس بودند، مهمترین ترکیبات اصلی شناسایی شده در اسانس عبارت از: آلفا- توجن (21/2%)کامفن (38/2%)، سابینین (53/0%)، 1و8-سینئول (اکالیپتول) (71/5%)، تریپینین4-ال (55/2%)، نونانال (25/4%)، کامفور (87/9%)، (+)2بورنانون (59/5%)، اندوبورنئول (05/4%)، آلفاتریپنول (46/2%)، روزفوران (52/3%)، کاریوفیلین (64/0%)، آلفافرانسن (83/1%)، تریپینولن (44/3%) و کاریوفیلن­اکسید (62/5%) بودند.

چکیده این تحقیق به منظور ارزیابی تنوع و تایید مولکولی گونه گز روغنی به روش بارکدگذاری DNA انجام شد. بذور مورینگا جمعیت‌های گز روغنی موجود در ده منطقه بلوچستان شامل بنت، کشیگ، دسک، روستای مدحی، نسفوران، کناردان، ورودی تنگ فنوج، دهان و هفت دختران جمع‌آوری و در گلدان کشت شد. پس از گذشت سه ماه و استقرار کامل گیاه DNA از نمونه‌های برگی جدا و ناحیه ITS2 روی آنها تکثیر و تعیین توالی شد. توالی‌ها به روش ClustalW توسط نرمافزار Mega7 همردیف سازی، خوشهبندی و تعیین شباهت و فاصله ژنتیکی شدند. شباهت درون گونه‌ای نمونه‌های مورینگا بلوچستان بالا و در محدوده 9/99 درصد تشخیص داده شد. در تحقیق حاضر ITS2  از نظر شناسایی تنوع ژنتیکی درون گروهی نتوانست ده نمونه بلوچستان را از هم جدا کند. لذا جهت بررسی قابلیت در ارزیابی تنوع ژنتیکی بین گونه‌ای آزمون دیگری انجام شد بدینصورت که از توالی‌های سایر گونه‌های خانواده مورینگا در NCBI استفاده و با توالی مورینگا تحقیق حاضر همتراز شد. توالی نمونه مورینگا بلوچستان با توالی­های گونه peregrine اتیوپی همولوژی در حدود 92 درصد نشان داد. تبارزایی در این روش نشان داد که جمعیت‌های مورد مطالعه به پنج گروه تقسیم شدند و مشخص گردید که گونه‌های مشابه در یک شاخه کنار هم قرار گرفتند. توالی نمونه مورینگا بلوچستان با توالی­های گونه peregrine  در یک گروه قرار گرفت. از آنجاییکه گونه مورینگا موجود در بلوچستان بر اساس کلیدهای مورفولوژیکی در فلور ایران peregrine معرفی شده است، نتایج این تحقیق نیز همین گونه را از طریق مولکولی شناسایی و تایید کرد.