زیست فناوری گیاهان دارویی

چکیده به دلیل اثرات جانبی ناشی از مصرف نگهدارنده‌های شیمیایی و همچنین افزایش روز افزون مقاومت باکتری­ها نسبت به آنتی‌بیوتیک­ها، شناسایی ترکیبات ضد­میکروبی با منشاء طبیعی در سالهای اخیر مورد توجه فراوان قرار گرفته است. لذا مطالعه حاضر به منظور ارزیابی اثرات ضد­باکتریایی عصاره‌های آبی و اتانولی بیلهر، آویشن شیرازی و چویل انجام شد. از آزمون انتشار از دیسک برای ارزیابی فعالیت ضدمیکروبی استفاده گردید. همچنین حداقل غلظت مهارکنندگی (MIC) و حداقل غلظت کشندگی (MBC) با استفاده از روش رقت لوله‌ای تعیین شد. با توجه به نتایج، عصاره‌ی آویشن شیرازی دارای اثر ضدباکتریایی قوی می‌باشد. بطوریکه در رقت µg/ml 10 رشد Listeria monocytogenes و Staphylococcus aureusرا متوقف نمود و در غلظت µg/ml 20 دارای اثر کشندگی بر Staphylococcus aureusبود. همچنین عصاره‌ی اتانولی بیلهر در غلظت‌های پایین برListeria monocytogenes  وStaphylococcus aureus اثر ضدباکتریایی نشان داد و در غلظت µg/ml 40 نیز بر Escherichia coliموثر بود. عصاره‌ی اتانولی چویل نیز در غلظت‌های مورد استفاده بر باکتری‌های مورد آزمایش موثر بود. بیشترین قطر هاله عدم رشد مربوط به عصاره‌ی اتانولی بیلهر بر L. monocytogenes بود. طبق نتایج این مطالعه، عصاره‌های این گیاهان را می‌توان به عنوان یک منبع بالقوه از ترکیبات ضدمیکروبی در صنایع غذایی و پزشکی مورد استفاده قرار داد.

چکیده رزمارینیک اسید به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ترکیب فنلی با ارزش دارویی بالا در گونه‌های مختلف گیاهی، دارای خواص زیستی متعددی از جمله ضد ویروسی، ضد باکتری، ضد تومور و ضد التهاب می‌باشد. محرک‌ها (الیسیتورها) با تولید پیام‌هایی باعث تحریک تولید متابولیت‌های ثانویه در گیاهان می‌شوند. نیتریک اکسید (محرک غیرزیستی) یک رادیکال گازی پایدار است که به‌عنوان یک مولکول پیام‌رسان در گیاهان عمل می‌کند و در بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیکی، نموی و همچنین پاسخ گیاهان به تنش‌های محیطی شرکت می‌‌کند. با توجه به عدم وجود اطلاعات در مورد میزان رزمارینیک اسید و همچنین استفاده از ترکیب سدیم نیتروپروساید ( SNP ) به عنوان محرک غیرزیستی در گیاه دارویی پونه‌سا بی‌کرک، اثر آن در چهار غلظت (صفر، 25، 50 و 100 میکرومولار) بر میزان تولید رزمارینیک اسید در کشت درون شیشه‌ای نوشاخه‌های پونه‌سا بی‌کرک بررسی گردید. میزان رزمارینیک اسید نمونه‌ها پس از خشک شدن در دمای اتاق به روش HPLC مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از آنالیز نمونه‌ها، افزایش 37/7 درصدی محتوای رزمارینیک اسید را در تیمار 25 میکرومولار نیتریک اکسید در مقایسه با نمونه شاهد (عدم کاربرد نیتریک اکسید) مشخص کرد. همچنین با افزایش غلظت نیتریک اکسید در محیط کشت کاهش شدیدی در میزان رزمارینیک اسید مشاهده شد به طوری که میزان این ترکیب از 73/54 میلی‌گرم بر گرم وزن خشک در نمونه شاهد به 61/14 میلی‌گرم بر گرم وزن خشک در نمونه تیمار شده با نیتریک اکسید  با غلظت 100 میکرومولار رسید. نتایج این تحقیق علاوه بر مشخص کردن میزان بالای رزمارینیک اسید در گیاه دارویی پونه‌سای بی‌کرک، بهبود میزان این ترکیب ارزشمند دارویی را با کاربرد محرک غیرزیستی نیتریک اکسید در غلظت پایین نشان داد.

چکیده گیاه تاتوره (.Datura metel L) گیاه دارویی مهمی است که جزو تیره سیب زمینی (Solanaceae) بوده و حاوی ترکیبات دارویی مهمی از جمله آتروپین و هیوسین (اسکوپولامین) می­ باشد که جزء تروپان آلکالوئیدها بوده و دارای خواص آنتی­کولینرژیکی شناخته شده ­ای هستند. در سال­های اخیر القای بافت کالوس به عنوان روش جدیدی برای به دست آوردن متابولیت­های ثانویه مطرح شده است. هدف از این پژوهش، القای کالوس از برگ جدا شده گیاهچه­ های تاتوره می­باشد تا بهترین غلظت هورمونی برای تولید کالوس بیشتر به دست آید. بذرهای تاتوره تحت شرایط استریل در محیط کشت MS کشت شدند و گیاهچه ­های تاتوره حاصل شدند. برگ­های گیاهچه­ ها جدا شده و به محیط کشت MS بدون هورمون منتقل شد، اما کالوس ­زایی رخ نداد. در مرحله بعد برگ­های گیاهچه­ ها در 9 تیمار هورمونی که حاوی غلظت­های مختلف اکسین 2,4-D و سیتوکینین کینیتین (Kin) بودند، به محیط کشت MS انتقال داده شدند. نمونه­ها چهار هفته در ژرمیناتور با دوره نوری 16 ساعت روشنایی و 8 ساعت تاریکی و دمای 25 درجه سانتی­گراد قرار گرفتند. نتایج نشان داد حداکثر کالوس­زایی در محیط کشت MS حاوی ترکیب دو هورمون با غلظت­های 1 میلی­گرم بر لیتر 2,4-D و 1 میلی­گرم بر لیتر Kin حاصل شد.
 

چکیده نسترن وحشی (Rosa canina) یک گیاه دارویی است که میوه‏ های آن خواص دارویی زیادی دارد که برای بسیاری از مردم به ویژه در ایران ناشناخته است. تکثیر درون شیشه‏ ای نسترن وحشی نقش بسیار مهمی در تکثیر سریع گونه ­هایی با خصوصیات مطلوب و تولید گیاهان سالم و عاری از بیماری دارد. ویتامین‏های بکار برده شده در محیط کشت و نوع تنظیم کننده رشد گیاهی از مهمترین عوامل در ریزازدیادی گیاهان هستند. بنابراین، پژوهش حاضر به منظور بررسی تأثیر غلظت‏های مختلف بنزیل آمینو پیورین (BAP) و ویتامین‏های محیط کشت‏های مختلف (MS و LS) بر پرآوری ریزنمونه گره نسترن وحشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی انجام شد. نتایج این پژوهش نشان داد که بیشترین درصد پرآوری (90‏%) و همچنین بیشترین تعداد نوساقه (4.57) در تیمار 0.5 میلی‏گرم در لیتر BAP در ویتامین محیط کشت MS مشاهده شد، در حالی‏که بالاترین تعداد گره با میانگین  4.26 گره در تیمار 1 میلی‏گرم درلیتر BAP در ویتامین محیط کشت MS بدست آمد. به عنوان یک نتیجه گیری کلی، نتایج این پژوهش نشان داد که ویتامین محیط کشت MS نسبت به محیط کشت LS تأثیر بهتری در پرآوری ریزنمونه گره نسترن وحشی دارد.

چکیده در این تحقیق اثر شوری ناشی از کلرید سدیم بر تغییرات سدیم و کلر در ریشه گیاه Nepeta astrotricha در قالب طرح کاملاً تصادفی با پنج سطح شوری 0، 2/5، 5، 7/5 و 10 dsm^-1 در سه تکرار مورد مطالعه قرار گرفت. جوانه‌ها در گلدان‌های پلاستیکی و شرایط مشابه در گلخانه‌ تحقیقاتی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه یزد نگهداری شدند. پس از 60 روز استفاده از تیمارها، ریشه گیاهان به آزمایشگاه منتقل و بعد از استخراج عصاره‌ی ریشه، میزان سدیم و کلر اندازه‌گیری شد. بر اساس نتایج تجزیه واریانس، افزایش شوری باعث افزایش محتوای سدیم ریشه گیاه شد. این افزایش در تیمارهای 7/5 و 10 dsm^-1 در مقایسه با شاهد معنی‌دار بود. همچنین مقدار کلر با افزایش سطح شوری افزایش یافت. بالاترین مقدار کلر در نمونه 10 dsm^-1 و حداقل مقدار در نمونه غیر تنش مشاهده شد. به نظر می‌رسد گیاه دارویی Nepeta astrotricha با جذب و حفظ سدیم و کلر در ریشه و جلوگیری از انتقال آن به قسمت‌های هوایی می‌تواند تنش شوری را تحمل کند.

چکیده Medicinal herb (Myrtus communis L.) is a perennial and aromatic herb with different medicinal properties. It grows mostly in the tropical and subtropical regions of the world. This study investigated the effects of important factors including plant explants and hormones concentrations on regeneration of Myrtle. Firstly seeds of Myrtle were sterilized and germinated in the Murashic-Scug medium to use for preparation of aseptic leaf, stem and root explants. So four concentrations (0-1-2-3) mg / L of regeneration hormones including kinetin, BAP, TDZ and BAP + TDZ were used invitro. Leaf explants and concentration of 3 mg / L BAP + TDZ had the highest regeneration. Because of the low germination rate of Myrtle seeds and low repropagation of vegetative protocols in this medicinal plant, our results can be useful for its mass propagation.

چکیده مامیران (Chelidonium majus) گیاهی دارویی از تیره Papaveraceae‌، سرشار از مواد آلکالوئیدی و فنولی می‌باشد که اثرات ضد میکروبی، ضد ویروسی، ضد توموری و ضد التهابی دارد. در این پژوهش برای بررسی خواص ضد باکتریایی گیاه مامیران، از عصاره متانولی قسمت هوایی گیاه (برگ و ساقه) در 3 غلظتmg/ml 50، 100 و 150 (میلی‌گرم ماده خشک/ میلی‌لیتر حلال)) در برابر سویه ها Pseudomonas Syringae pv.syringae، Xanthomonas campestris pv. Campestris و Rathayi bactertritici استفاده شد. فعالیت ضد باکتریایی برر اساس قطر هاله ممانعت کننده از رشد با روش سنجش انتشار دیسک مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج تجزیه واریانس تأثیرر عصاره‌های متانولی بخش‌های هوایی گیاه بر روی سه سویه باکتری در روش انتشار دیسک نشان داد که اثر عصاره‌های متانولی معنی‌دار می‌باشد. غلظت mg/ml150 بیش‌ترین اثر بازدارندگی را روی سه سویه باکتری داشت. حساس‌ترین باکتری به عصاره مامیران باکتری Rathayi bactertritici با میانگین قطر هاله581/2 میلی‌متر (براساس دادهه استاندارد) و مقاوم‌ترین باکتری Pseudomonas syringae pv. syring با قطر هاله 44/22 تشخیص داده شد.

چکیده در پژوهش حاضر توانمندی آنتی اکسیدانی، فعالیت آنزیم فنیل آلانین آمونیالیاز ( PAL )، محتوای فلاونوئیدی و میزان اسید کلروژنیک و اسید کافئی ک کالوس کنگرفرنگی، تحت تاثیر الیسیتورهای اسید سالیسیلیک ( SA ) و متیل جاسمونات (MeJA) مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور SA و MeJA در پنج سطح، در قالب آزمایشات فاکتوریل بر پایه طرح کاملا تصادفی، در محیط کشت کالوس مورد استفاده قرار گرفت. طبق نتایج حاصله تغییرات فعالیت آنزیم PAL ، توانمندی آنتی اکسیدانی، اسید کلروژنیک و اسید کافئیک و محتوای فلاونوئیدی تحت تاثیر تیمار نسبت های مختلف الیسیتور های استفاده شده همبستگی مثبتی نشان دادند که بیانگر نقش مستقیم آنزیم PAL در تولید ترکیبات فنیل پروپانوئیدی و نقش الیسیتورهای به کار برده شده در تحریک تولید این آنزیم بوده است. مقدار MeJA و SA به ترتیب در غلظت 100 و 200 میکرومولار حداکثر میزان توانمندی آنتی اکسیدانی و محتوای فلاونوئیدی را در کالوس داشتند. همبستگی مثبت فعالیت آنزیم PAL و تجمع ترکیبات فلاونوئیدی بیانگر نقش کلیدی PAL در بیوسنتز ترکیبات فلاونوئیدی در کنگرفرنگی است.

چکیده داروی ایرینوتکان به‌عنوان یکی از موثرترین داروهای ضد سرطان برای درمان سرطان کولورکتال شناخته می‌شود. در این مطالعه، نقش آلبومین سرم انسانی (HSA) به‌عنوان یک بیوپلیمر پروتئینی و سیستم دارو رسانی ایمن در اتصال به ایرینوتکان مورد بررسی قرار گرفت. پیوند شدن ایرینوتکان بهHSA  به‌کمک روش‌های مختلف مانند فلوئوریمتری، دو رنگ نمایی دورانی (CD)، طیف سنجی فرو سرخ (FT-IR) و داکینگ مولکولی بررسی شد. تجزیه و تحلیل طیف‌های فلوئورسانس نشان داد که ایرینوتکان توانایی خاموش کردن طیف فلوئورسانس ذاتی HSA را از طریق مکانیسم خاموش کنندگی پایا دارا می‌باشد. پارامترهای پیوندی بر پایه معادله تغییر یافته اشترن-ولمر (Stern-Volmer)، برآورد شدند و تغییرات آنتالپی (ΔH^°) و آنتروپی(ΔS^°)  به ترتیب kJ mol⁻¹ 11/19- وJ mol⁻¹ K⁻¹  80/13محاسبه گردید. تجزیه و تحلیل پارامتر‌های ترمودینامیکی اتصال نشان داد که پیوند‌های هیدروژنی و میان‌کنش‌های آب‌گریزعامل اصلی پایدارسازی کمپلکس ایرینوتکان-HSA می‌باشند. آزمایش‌های نشانگرهای رقابتی نشان داد که دارو به جایگاهI  در HSA پیوند می‌شود که با داکینگ مولکولی مورد تایید قرار گرفت. فاصله (r) میان HSA و ایرینوتکان بر پایه تئوری انتقال انرژی غیرتابشی فورستر (Förster) تعیین شد. آنالیز کمی طیف‌های CD فرابنفش-دور و FT-IR نشان داد که ایرینتوتکان موجب القای تغییراتی در ساختارهای دوم و سوم پروتئین شده است.

چکیده روش‌های کلاسیک مهندسی ژنتیک گیاهی برای دستیابی به گیاهانی با ژنوتیپ‌های مطلوب و مورد توجه ضمن موفقیت‌های چشم‌گیر با محدودیت‌هایی روبه رو هستند. در فرآیند انتقال ژن به گیاهان، مولکول‌های زیستی باید با عبور از دیواره سلولی سخت و چند لایه گیاه به هسته سلول گیاهی انتقال داده شوند. در پزشکی و علوم زیستی نانوتکنولوژی به طور گسترده‌ای به کارگرفته شده است و از نانومواد مختلف مانند نانولوله‌های کربنی تک دیواره (Single Walled Carbon Nanotubes, SWCNTs)به عنوان ناقل غیر ویروسی برای انتقال ملکول‌های زیستی جهت انتقال هدفمند استفاده شده است. در این مطالعه، پس از عاملدار کردن و تغییر سطح CNTs و بارگیری بارگیری pDNA حاوی ژن گزارشگر mgfp5-ER نانوحامل تهیه شد. در مرحله بعد، انتقال ژن به سلول‌های گیاهی توسط نانوحامل تهیه شده SWCNTs@pDNA انجام شد. موفقیت انتقال ژن توسط ردیایی سیگنال فلورسنت ژن گزارشگر mgfp5-ER مورد بررسی قرار کرفت. نتایج این پژوهش تهیه نانوحامل با ظرفیت بالا برای بارگیری pDNA بر سطح آن و توانایی نانوحامل تهیه شده در عبور از دیواره سلولی و انتقال موفق pDNA به درون سلول گیاهی را نشان داد. بنابراین، این روش را می‌توان به عنوان یک روش نسبتا ساده، مستقل از گونه گیاهی و بدون نیاز به تجهیزات خاص آزمایشگاهی برای انتقال ژن به سلول‌های گیاهی دیواره‌دار در نظر گرفت. بنابراین نانو بیوتکنولوژی و نانو مواد می‌توانند روزنه امیدی برای بهبود و افزایش کارایی روش‌های مرسوم انتقال ژن به سلول‌های گیاهی باشند.

چکیده تحقیق حاضر با هدف ارزیابی نقش قارچ میکوریزایی بر ترکیب و میزان اسانس گیاه دارویی شوید تحت تنش شوری در گلخانه دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران انجام شد. آزمایش بصورت فاکتوریل و در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در سه تکرار اجرا گردید. تیمارهای آزمایشی شامل سه سطح تنش شوری (شاهد (بدون تنش)،60 و 120 میلی­مولار نمک کلرید سدیم)، دو سطح تلقیح میکوریزایی (تلقیح و عدم تلقیح قارچ میکوریزاییGlomusmosseae) و اندام گیاهی (برگ، سرشاخه گلدار و بذر) بودند. اسانس اندام­های مورد ارزیابی به روش تقطیر با آب استخراج و با بهره­گیری از دستگاه­های کروماتوگرافی گازی  (GC)و کروماتوگرافی گازی متصل به طیف سنج جرمی (GC/MS)تجزیه گردید. نتایج بدست آمده افزایش درصد و عملکرد اسانس اندام مختلف شوید را در شرایط تنش شوری نشان داد. در تمامی تیمارهای شوری درصد و عملکرد اسانس سرشاخه­های گلدار و بذرها بیشتر از برگ­ها بود. به کارگیری قارچ میکوریزایی در شرایط تنش اثر چندانی بر درصد اسانس نداشت. هرچند عملکرد اسانس اندام­های مختلف به ویژه سرشاخه­های گلدار به میزان قابل توجهی افزایش یافت. آلفا فلاندرن، لیمونن، کاروون، آلفا توجن، دیل اتر و دی هیدروکاروون ترکیباتی بودند که به طور مشترک در هر سه اندام مورد ارزیابی یافت شدند. آلفا فلاندرن و کاروون ترکیبات اصلی برگ و سرشاخه­های گلدار و لیمونن ترکیب اصلی موجود در اسانس بذر بود. در شرایطی که واکنش همه ترکیبات به تنش شوری مثبت بود، آلفا توجن در شرایط تنش کاهش یافت. تیمار میکوریزایی میزان کاروون، آلفا فلاندرن موجود در سرشاخه­های گلدار و برگ گیاهان میکوریزایی را نسبت به گیاهان غیرمیکوریزای افزایش داد. این در حالی است که میزان لیمونن بذر گیاهان میکوریزای نسبت به گیاهان غیرمیکوریزایی بالاتر بود. در سایر ترکیبات بذر اختلاف معنی­داری میان گیاهان میکوریزایی با شاهد مشاهده نشد. براساس نتایج به دست آمده به نظر می­رسد که اعمال تنش ملایم شوری بتواند بدون آنکه اثر منفی معنی­داری بر رشد گیاه داشته باشد، میزان و کیفیت اسانس گیاه دارویی شوید را بهبود بخشد.
 

چکیده ریشه‌های مویین القا شده به وسیله‌ی باکتری Agrobacterium rhizogenes به علت پایداری و تولید زیاد ریشه‌ها در شرایط کشت بدون هورمون و در زمان کوتاه، بافتی مناسب برای تولید متابولیت‌های ثانویه است. شنبلیله از جمله گیاهان دارویی ارزشمند از تیره‌ی Fabaceae می‌باشد. برگ‌های شنبلیله حاوی کلسیم، آهن، فسفر، کاروتن، اسید‌آسکوربیک، پروتئین، تیامین و ریبوفلاوین می‌باشد. همچنین این گیاه به طور گسترده‌ای به‌عنوان گیاه ضد‌دیابت، پایین آورنده‌ی قند خون و کلسترول، ضدسرطان، ضد‌باکتری و چاشنی غذا مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این تحقیق، ریشه‌های مویین از طریق ریزنمونه‌ی گیاهچه‌ی کامل و کوتیلدون و هیپوکوتیل به روش تزریقی توسط A. rhizogenes سویه‌ها‌ی A4،ATCC11325  و ATCC15834 تولید شدند. تأثیر نوع سویه باکتری و نوع ریزنمونه (گیاهچه‌ی کامل، هیپوکوتیل و کوتیلدون) برکارایی ریشه‌های مویین بررسی شد. ریز نمونه‌ها در محیط کشت B5 در قالب طرح پایه کاملاً تصادفی در چهار تکرار کشت شده و ریشه‌های مویین بعد از گذشت دو الی سه هفته در ریزنمونه‌های تلقیح شده با باکتری ظاهر شدند. بیشترین میزان تراریختی (93 درصد) و تعداد ریشه‌های مویین (10.43عدد ریشه) و بیشترین طول ریشه (6.64 سانتی متر) در ریزنمونه‌ گیاهچه‌ی کامل 10 روزه و سویه A4 مشاهده شد و در ریزنمونه‌ی هیپوکوتیل در هر سه سویه ریشه‌ها‌ی مویین مشاهده نشد.

چکیده Achillea tenuifolia  is one of the benefit medicinal plants that belong to  Astraceae family have been used in traditional medicine because of their antibacterial and anti-inflammatory properties in the treatment of diseases, inflammation, tenderness, gastrointestinal problems, hypotension and gallbladder failure, and in new medicine in the manufacture of ointments and creams. The aim of this reserch was determining of the Achillea tenuifolia  essential oils composiation that was growned in zanjan mountains counditions.Then air dried parts of flowers and leaves (50 gr) at room conditions subjected to hydrodistillation for 3h using a Clevenger apparatus and produced essential oil analyzed by GC/MS. Results showed, Twenty compounds representing 54.37% of Achillea tenuifolia essential oil were identified. Their major components that obtained from essential oil constituents were identified as:  (+)-2-Bornanone (12.36%), Camphor (6.78%), Eucalyptol(1,8-Cineole) (5.24%), 3-Carene(5.35%), Borneol (3.12%), Camphene (2.45%), Gamma.-Terpinene(1.7%), and Geranyl acetate (2.18%) and 4-Carene(0.53%). Based on our knowledge this is the first report of Zanjan Achillea tenuifolia.

چکیده گیاه اروانه (Hymenocrater yazdianus Rech.f) یکی ازگیاهان انحصاری استان یزد در ایران است.  این گیاه متعلق به خانواده نعناع و یکی از گیاهان داروئی مهم در آب و هوای خشک و نیمه خشک می‌باشد. در این تحقیق اثر غلظت‌های مختلف هورمونی در پرآوری این گیاه در شرایط درون شیشه‌ای مورد بررسی قرار گرفت. این تحقیق در قالب ی طرح کاملآ تصادفی روی محیط کشت پایه موراشیگ و اسکوگ،  (MS) شامل تنظیم کننده‌های رشد بنزیل آدنین و ایندول بوتریک اسید در 12 تیمار و 8 تکرار انجام شد. بر اساس نتایج تحقیق، بیشترین پرآوری با استفاده از کاربرد یک میلی گرم بر لیتر BA و یک صدم میلی گرم بر لیترIBA بدست آمد.

چکیده رازک (Humulus lupulus)  گیاهی از خانواده شاهدانه است که در بیشتر نقاط جهان به منظور مصارف دارویی و صنعتی کشت می‌شود. مواد موثره این گیاه ترکیبات رزینی، اسانس، فنل و فلاونویید است. هدف از پژوهش حاضر بهینه‌سازی تولید کالوس و ریشه­های نوپدید جهت تولید متابولیت‌های ثانویه است. به این منظور قطعه جدا کشت دمبرگ در دو نوع محیط کشت MS وB5 حاوی غلظت­های مختلف (5، 3، 2.5، 2، 1.5، 1، 0.5، 1، 0 میلی گرم در لیتر) Kin به تنهایی یا همراه با غلظت­های مختلف (5، 3، 2.5، 2، 1.5، 1، 0.5، 1، 0) NAA و یا 2,4-D کشت شدند. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی در 8 تکرار و تعداد پنج قطعه جدا کشت در هر تکرار انجام شد. نتایج حاصل نشان داد که محیط MS و B5 اثر یکسانی در تحریک کالزایی دارند. بیشترین میزان کالزایی (100%) در تیمار (2.5 و 2.5) و (3 و 3) میلی‌گرم در لیتر NAA+Kin  و یا 2,4-D+Kin در هر دو محیط دیده شد. بیشترین میزان وزن خشک و تر در محیط کشت حاوی (2.5 و 2.5) میلی‌گرم در لیتر NAA+Kin مشاهده شد. نتایج حاضر همچنین نشان داد که تیمار (0.5 و 0.5) میلی‌گرم در لیتر NAA+Kin  و نیز (1 و 0.5) میلی‌گرم در لیتر 2,4-D+Kin در هر دو محیط سبب تحریک بیشترین درصد (85%) ریشه‌زایی می‌شود. بیشترین میزان فنل و فلاونویید به ترتیب در محیط MS حاوی (3 و 3) میلی‌گرم در لیتر NAA+Kin و محیط B5 حاوی (3 و 3) میلی‌گرم در لیتر 2,4-D+Kin تولید شد.

چکیده رشد پاتوژن‌های درون شیشه‌ای یکی از مهمترین مشکلات در مراحل ریزازدیادی گیاهان می‌باشند، بنابراین اولین مرحله از کشت بافت گندزدایی مواد گیاهی است. این پژوهش با هدف بهینه کردن گندزدایی ریزنمونه‌های توت‌فرنگی با استفاده از اسانس‌های مختلف (اوژنول، کارواکرول و تیمول) در قالب چهار آزمایش انجام گرفت: 1-گندزدایی ریزنمونه با 0/5 درصد اسانس‌ها در زمان‌های صفر، 30، 60، 90 و 120 ثانیه 2- گندزدایی ریزنمونه با 0/5 درصد اسانس‌ها در زمان‌های صفر، 5، 10 و 20 دقیقه 3- گندزدایی ریزنمونه با یک درصد اسانس‌ها در زمان‌های صفر، 5، 10 و 20 دقیقه 4- اسپری برگی با 5/0 درصد اسانس‌ها منظور کاهش پاتوژن‌های گیاهان مادری. نتایج نشان داد تیمول بیشترین و اوژنول کمترین بازدارندگی رشد میکروبی را داشت. گندزدایی ریزنمونه با کارواکرول 0/5 درصد به مدت 10 دقیقه، 83 درصد بازدارندگی آلودگی باکتریایی را فراهم کرد. همچنین تیمول 0/5 درصد به مدت 10دقیقه در حذف آلودگی‌های قارچی در کشت درون شیشه‌ای نتایج موثری داشت.

چکیده گیاه دارویی رازیانه از قدیمی‌ترین گیاهان دارویی شناخته شده است که در مناطق گسترده ای از ایران و جهان بصورت خودرو رشد و بصورت تجاری نیز کشت می‌گردد. در این پژوهش، تنوع ژنتیکی 17 اکوتیپ رازیانه ایرانی با استفاده از5 نشانگر ISSR بررسی گردید. نشانگرهای ISSR در کل تعداد 51 قطعه DNA ژنومی تکثیر کردند که 45 باندچند شکل را آشکار نمودند. میانگین تکثیر هر باند چند شکل به ازای هر پرایمر ، میانگین محتوای چند شکلی (PIC) و شاخص مارکری (MI)به ترتیب 9،  478/0 و 92/5 محاسبه گردید. دندروگرام بر اساس نتایج UPGMA و ماتریس جاکارد رسم گردید. در گروه بندی حاصل از نشانگر ISSR، اکوتیپ‌های مورد بررسی به سه گروه اصلی طبقه بندی شدند. نمایش اکوتیپ ها بر روی نمودار دو بعدی و سه بعدی براساس سه مؤلفۀ اصلی اول حاصل تجزیه به مؤلفه‌های هماهنگ(PCoA) ، به میزان قابل قبولی، اکوتیپ‌ها را تفکیک نموده و گروه بندی حاصل از تجزیۀ خوشه‌ای را تأیید کرد. نتایج این بررسی نشان داد که اکوتیپ‌های مورد بررسی دارای تنوع ژنتیکی معنادار بوده و طبقه بندی ژنتیکی آنها با پراکنش جغرافیایی مطابقت دارد. 

چکیده در این تحقیق تنوع ژنتیکی گیاه دارویی ترتیزک میان 15 جمعیت کشور و دو جمعیت از کشور چین مورد ارزیابی قرار گرفت . بعد از کشت بذر، از برگهای بوت ههای حاصله DNA به روش CTAB استخراج شده و با استفاده از 8 آغازگر RAPD ، تکثیر شده و باندهای واضح و تکرارپذیر تولید کردند. با این تعداد آغازگر در مجموع 69 باند تکثیر شد که % 65 چندشکل بودند . میزان ضریب تشابه ژنتیکی بین جمعیت ها از % 95 - % 77 متغیر بود. بیشترین ضریب تشابه ژنتیکی میان جمعیت های ماهان و خمینی شهر (با تشابه ژنتیکی 95 / 0) و کمترین تشابه ژنتیکی میان جمعیتهای کرمان و چین 2 (با تشابه ژنتیکی 77 / 0) مشاهده شد . تجزیه خوشهای تنوع ژنتیکی بالایی بین فنوتی پهای ترتیزک را مشخص نمود. بین تنوع مولکولی و پراکنش جغرافیایی ارتباط کمی مشاهده گردید. تجزیه به مختصات اصلی نشان داد که مؤلفههای اول و دوم به ترتیب % 69 و % 24 از تنوع بدست آمده را توجیه می کنندکه خود نشان دهنده توزیع مناسب نشانگرهای رپید در ژنومهای مورد مطالعه م یباشد. به طور کلی می توان گفت که فاصله ژنتیکی این جمعیتها کم بوده و نشان دهنده این است که منشا ژنتیکی آن ها ناشی از یک پایه ژنتیکی بوده است.

چکیده گیاه آرتیشو(Cynara scolymus L.)  با نام عمومی کنگر فرنگی، گیاهی چند ساله، علفی و از خانواده گل ستاره ای ها (Asteraceae) می باشد که هم خواص دارویی داشته و هم به عنوان علوفه مورد استفاده قرار می گیرد. به نظر می رسد سن گیاه و زمان برداشت اندام های گیاهی در کمیت و کیفیت محصولات گیاهی و مواد ثانویه آنها نقش مهمی دارد. به منظور بررسی اثر سن مزرعه یا گیاه بر برخی صفات فیزیولوژیکی، بیوشیمیایی و متابولیتهای ثانویه کنگر فرنگی، پژوهشی درقالب طرح کاملاً تصادفی ( با توجه به بررسیهای مقدماتی یکنواختی قطعات مورد مطالعه و نبود تاهمگونی فاحش)، با سه تکرار در مزرعه گیاهان دارویی پژوهشکده فناوریهای نوین زیستی دانشگاه زنجان انجام شد. با توجه به بررسیهای مقدماتی یکنواختی کامل قطعات مورد مطالعه)، دو مزرعه کنگر فرنگی یک ساله و دو ساله به عنوان تیمارهای آزمایش در نظر گرفته شدند. سپس از هرمزرعه، سه کرت به صورت تصادفی انتخاب و نمونه های گیاهی از چند بوته تهیه گردید. نتایج نشان داد، صفاتی مانند وزن خشک برگ، طول و عرض برگ، میزان رنگیزه های کلروفیلی و کاروتنوئیدی، پروتئین های محلول ریشه و کربوهیدرات های محلول ریشه در گیاهان دو ساله بیشتر از یک ساله بودند در حالیکه مقدار پروتئین های محلول برگ، کربوهیدرات های محلول برگ و نیز تعداد متابولیت های ثانویه با افزایش سن گیاه کاهش نشان دادند. ترکیباتی مانند دی متیل بوتادی انیل(18/26 %)، پنتاکوزا دی نوئیک اسید (24/21%)، اینوسیتول (97/10%) و تترامتیل اکتاهیدرونفتالن (61/9%) فراوان ترین ترکیبات تشکیل دهنده عصاره برگ در سال اول و سیلو اینوزیتول (01/59%)، متیل هگزا دکا تترا نوایت (46/20%)، ایزوپروپونیل متانول (2/5%) و گلوکوپیرانوز با 71/4% عمده ترین ترکیبات عصاره برگ گیاه آرتیشو در سال دوم بودند. بطور کلی با توجه به نتایج این تحقیق می توان گفت که سن گیاه اثرات قابل توجهی را بر صفات رشدی، بیوشیمیایی و به خصوص ترکیبات ثانویه گیاه آرتیشو دارد.

چکیده گیاهان تنوع عظیمی از متابولیت‌های ثانویه را با ترکیب شیمیایی پیچیده‌ای سنتز می‌کنند که نه تنها ارزش دارویی دارند بلکه در مبارزه گیاهان با تنش‌های زیستی و غیر زیستی نیز مهم هستند. هدف از این مطالعه اثر تیمار شوک حرارتی بر تولید متابولیت-های ثانویه در پینه‌ گیاه سرخارگل می‌باشد. به منظور انجام این تحقیق بذر‌های گیاه سرخارگل در محیط کشت MS رشد داده شدند و سپس قطعات جداکشت ریشه از گیاهچه‌های 45 روزه تهیه و در محیط کشت MS حاوی غلظت‌های مختلف 5/0 و 1 میلی‌گرم در لیتر 2,4-D و Kin کشت شدند. تیمار شوک حرارتی در دمای 35 درجه سانتی‌گراد و به طور روزانه در مدت زمان-های مختلف (10، 20، 30، 40 ، 50 و 60 دقیقه) بر روی پینه‌های دوماهه اعمال شد. پس از یک هفته نمونه‌ها جمع‌آوری و سنجش‌های مختلف بیوشیمیایی بر روی آن انجام شد. نتایج نشان داد که بیشترین مقدار فنل کل، فلاونوئید کل، قند محلول، مالون دی‌آلدهید، شیکوریک‌اسید، کلروژنیک‌اسید و کافئیک‌اسید در نمونه‌هایی که به مدت 60 دقیقه در دمای 35 درجه سانتی-گراد تیمار شده بودند، مشاهده شد. ازطرفی دیگر داده‌های حاضر نشان داد که تیمار شوک حرارتی سبب افزایش معنی‌دار فعالیت آنزیم کاتالاز و پراکسیداز در مقایسه با شاهد شده، اما بین انواع تیمارها تفاوت معنی‌داری وجود ندارد. نتایج حاضر نشان می‌دهد که با اعمال تیمار شوک حرارتی می‌توان تولید متابولیت‌های ثانویه را در شرایط کشت بافت در گیاه سرخارگل افزایش داد.

چکیده زعفران با دارا بودن خواص دارویی متعدد بهویژه خواص ضد سرطانی به عنوان گیاه دارویی مهم مورد توجه قرار گرفته است. این تحقیق با هدف بررسی جنبه های مختلف بیوانفورماتیکی ژن کیتیناز تولید شده در پیاز گیاه زعفران در مقایسه با سایر انواع شناخته شده آنزیم کیتیناز انجام شد. بر اساس نتایج این تحقیق ساختار Safchi A دارای شباهت ساختاری زیادی با کیتینازهای گیاهی متعلق به خانواده 19 گلیکوزیل هیدرولازهاست. هر چند تفاوتهایی در دمین کاتالیزوری این آنزیم وجود دارد اما بیشترین تفاوت مربوط به جایگرینی گلوتامیک اسید با تیروزین در جایگاه فعال آنزیم است، که این تفاوت می تواند نقش این اسید آمینه را در تغییر فعالیت آنزیم توجیه کند. علی رغم آن که جداسازی ژن های کیتینازی و گلوکانازی از باکتری و گیاهان مختلف و انتقال آن ها به تنهایی یا به صورت انتقال توأم به گیاهان به منظور ایجاد مقاومت در برابر بیماری های قارچی صورت گرفته است ولی معمولاً منجر به ایجاد مقاومت در برابر طیف وسیع بیماری های قارچی در گیاهان تراریخته نشده اند اما آنزیم های هیدرولازی تخلیص شده که منشأ قارچی دارند، گاهی تا 100 برابر آنزیم های تخلیص شده از منابع دیگر مثل آنزیم های گیاهی فعالیت ضد قارچی داشته و برعلیه طیف وسیع تری از گونههای بیماری زا عمل می کنند. مطالعات همچنین نشان می دهد که این آنزیم ها سمی نبوده و اثر مضری بر گیاهان و جانوران ندارند در نتیجه پیشنهاد می شود که ابراز توأم دو یا چند تراژن ضد قارچ از جمله کیتیناز و گلوکاناز در زعفران که خود نیز دارای ژن کیتیناز مؤثری می باشد، به دلیل اثر همافزایی آن ها می تواند مؤثرتر از خود تک ژن باشد.

چکیده زالزالک (.Crataegus pseudohetrophylla Pojark) از جنس (Crataegus) از خانواده Rosaceae است که از لحاظ زینتی، خوراکی، دارویی، صادراتی، پناهگاه برای حیات وحش و پرندگان، حفاظت خاک و کنترل فرسایش حائز اهمیت است. جهت تولید کالوس آن، قطعات برگ‌ها در اندازه‌های 5/0 تا 1 سانتی‌متر مربع از گیاهچه‌های کشت بافتی تهیه و پس از ضد عفونی سطحی در محیط کشت MS حاوی هورمون‌های 2, 4-D در غلظت‌های 25/0، 5/0، 1، 2 و 3 میلی‌گرم در لیتر و BAP در غلظت‌های 0، 5/0 و 1 میلی‌گرم در لیتر تحت شرایط تاریکی در اتاقک رشد قرار گرفتند. در مرحله بعد کالوس­ها به محیط کشت حاوی تنظیم‌کننده‌های رشد BAP، TDZ و NAA و IBA در غلظت­های مختلف جهت باززایی از کالوس انتقال یافتند و مشخصه‌های درصد کالوس‌زایی، قطر کالوس، نوع کالوس و رنگ کالوس آنها اندازه‌گیری شد. 100 درصد کالوس‌زایی در تیمار 2 میلی‌گرم در لیتر 2, 4-D در ترکیب با 5/0 و 1 میلی‌گرم در لیتر BAP با بیشترین قطر کالوس در تیمار 2 میلی‌گرم در لیتر 2, 4-D در ترکیب با 1 میلی‌گرم در لیتر BAP از نوع سفت و کروی و جنین زا به رنگ سبز روشن-سبز تیره در محیط MS مشاهده شد. 100 درصد باززایی از کالوس در تیمارهای 12 و 14 میلی‌گرم در لیتر BAP در ترکیب با 2 میلی‌گرم در لیتر NAA و بیشترین تعداد ساقه در هر ریز نمونه در تیمار 10 میلی‌گرم در لیتر BAP در ترکیب با 2 میلی‌گرم در لیتر NAA وجود دارد. 

چکیده گیاه گلرنگ (Carthamus tinctorius ) متعلق به خانواده Asteraceae دارای رنگدانه­ های کینوشالکونی است که خاصیت دارویی دارند. این رنگدانه ­ها در گل این گیاه فراوان هستند ولی دیده شده که ریشه­ این گیاه در شرایط  in vitro توان تولید بالای این رنگدانه ­ها را دارد. یکی از راه­های افزایش تولید متابولیت­های ثانویه در کشت بافت استفاده از الیسیتورهای متفاوت می­ باشد. در این مطالعه از نانوذرات کیتوزان به عنوان یک الیسیتور استفاده شد. ریشه ­های رشد کرده ابتدا در محیط موراشینگ و اسکوگ (MS) مایع برای تولید انبوه به صورت استاتیک کشت داده شدند. سپس ریشه ­ها همراه با نانوذرات کیتوزان (0، 1، 2 و 4 درصد) واکشت داده شدند. بعد از 20 روز رنگدانه ­های زرد محیط و ریشه با روش اسپکتروفتومتری اندازه­ گیری شد و نتایج نشان داد که نانوذرات کیتوزان تأثیر منفی بر رشد نداشته و باعث افزایش نشت رنگدانه به محیط کشت شده است. تأثیر نانوذرات کیتوزان بر رهاسازی متابولیت­ های گلرنگ به محیط کشت می ­تواند باعث آسان ­تر شدن انتقال متابولیت­ها بدون تخریب ریشه ­ها باشد و این یک مزیت قابل توجه برای تولید در شرایط in vitro  می ­باشد.

چکیده ماکروجلبک‌های دریایی منبع غنی از اسیدهای چرب غیر اشباع و ترکیباتی با خاصیت مهارکنندگی رادیکال‌های آزاد به شمار می‌روند که دارای اثرات فیزیولوژیکی متعدد و خواص درمانی بسیار بوده و نقش بسزایی بر سلامت انسان ایفا می‌نمایند. در این مطالعه ترکیب اسید چرب، خواص فیزیکوشیمیایی، توانایی مهارکنندگی رادیکال‌های آزاد و ارزیابی حسی ماکروجلبک قهوه‌ای N. zanardini جمع‌آوری شده از سواحل قشم به منظور دست‌یابی به ارزش تغذیه‌ای و خواص درمانی آن انجام شده است. ارزیابی صفات فیزیکوشیمیایی ماکروجلبک N. zanardiniبا سنجش، ظرفیت نگهداری آب، ظرفیت تورم و ظرفیت جذب روغن و شناسایی ترکیب اسید چرب ماکروجلبک با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی انجام شد. ارزیابی فعالیت مهارکنندگی عصاره جلبکی با سنجش اثر مهارکنندگی رادیکال‌های آزاد DPPH و سوپراکسید انجام شد. همچنین به منظور ارزیابی شاخص‌های بو و طعم عصاره آبی جلبک نیز از 17 پنل غیر متخصص استفاده شد. با افزایش دما ظرفیت نگهداری آب و ظرفیت تورم جلبک N. zanardini اختلاف آماری معنی‎داری را نشان نداد (05/0p>). ماکروجلبک‎ N. zanardiniبه ترتیب حاوی 61/41% SFAs، 82/30 % MUFAs و 52/7 % PUFAs بود. توانایی مهارکنندگی رادیکال آزاد سوپراکسید (05/21%) بالا اما فعالیت مهارکنندگی رادیکال آزاد DPPH (73/2%) در ماکروجلبک مورد مطالعه پایین ارزیابی شد. نتایج ارزیابی حسی نشان داد که ماکروجلبک‌ مورد مطالعه از طعم و بوی قابل قبولی برخوردار می‎باشد. 

چکیده اسطوخودوس یکی از مهم‌ترین گیاهان دارویی و معطر است که به تیره نعناعیان تعلق دارد. در این پژوهش به کمک تکنیک کشت درون شیشه ایی کالوس‌زایی، باززایی از کالوس و باززایی مستقیم مورد مطالعه قرار گرفت. دو آزمایش جداگانه بهینه‌سازی القای کالوس و باززایی غیر مستقیم و باززایی مستقیم اجرا شد. طرح آماری مورد استفاده در آزمایش‌های القای کالوس و باززایی غیرمستقیم، فاکتوریل در قالب طرح املاً تصادفی با تنظیم‌کننده‌های رشدی 2,4-D در سه سطح (0، 2/0 و 4/0 میلی‌گرم در لیتر) در ترکیب با غلظت‌های مختلف kinetin در سه سطح (0، 2/0 و 4/0 میلی‌گرم در لیتر) با 4 تکرار بود. آزمایش باززایی مستقیم به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با 3 تکرار اجرا گردید. نتایج آزمایش نشان داد که بیش‌ترین درصد کالوس به همراه حجیم‌ترین کالوس‌ها در محیط MS به‌اضافه 4/0 میلی‌گرم در لیتر 2,4-D و 4/0میلی‌گرم در لیتر kin حاصل شد. باززایی غیرمستقیم و ظهور گیاه‌چه فقط از کالوس‌های ریزنمونه ساقه و در محیط کشت MS حاوی 6/1میلی‌گرم در لیتر BAP به همراه 1 میلی‌گرم در لیتر kin که در آن کالوس‌های واکشت شده بعد از مدت زمانی به رنگ سبز درآمده و بعد از حدود 45 روز از واکشت، روی آن اندام هوایی تشکیل شد. در آزمایش باززایی مستقیم ترکیب 2 میلی‌گرم در لیتر BAP به همراه 2 میلی‌گرم در لیتر kin بیش‌ترین درصد باززایی را ایجاد کردند.